Geloof

Waarom geen nieuwe lente?

Overvloed en overgave - Arjan PlaisierVrijdag 7 juni werd het nieuwe boek van dr. Arjan Plaisier Overvloed en overgave gepresenteerd, een caleidoscopisch geloofsboek, waarin de hij u met nieuwe ogen naar het christelijk geloof laat kijken. Een aantal sprekers reageerde op de inhoud. Een aantal teksten kunt u de komende week op Theoblogie (na)lezen. Vandaag de eerste tekst, Waarom geen nieuwe lente? van Niels de Jong.

Welk jaargetijde is het in de kerk in Nederland, in het bijzonder de Protestantse Kerk in Nederland? Geen winter zou ik zeggen. Misschien er wel de kou van crisis, individualisme en secularisatie  – zowel binnen als buiten de kerk. Maar er leeft nog te veel in de kerk om het al winter te noemen. Zomer is het ook weer niet in de kerk – het jaargetijde waarin het allemaal voortkabbelt, rustig in de zon ligt te genieten. Herfst lijkt voor de hand liggend. De teruggang heeft zich echt goed ingezet. Er is nog genoeg moois te vinden – mooie kerken, kleurrijke gemeenten – maar het is wel het seizoen van het verval. Het verval dat zich meer en meer door lijkt te zetten.

Toch is het niet alleen maar herfst. Ik heb bij de kerk in Nederland, in het bijzonder bij de Protestantse Kerk in Nederland, ook een lentegevoel. Zeker in de grote steden – steden die eigenlijk altijd de plek zijn waar nieuwe dingen beginnen. Zo deed in de steden – wat de kerk betreft – ook de herfst als eerste zijn intrede. Kerken liepen leeg, kerkgebouwen sloten. Soms lelijke kerkgebouwen, maar ook van die kerken waar Arjan Plaisier van schrijft dat het ruimtes zijn waar wat gebeurt, plekken die je nodig hebt, waar mensen God ontmoeten, plekken van openbare Godsverering, waar je van voelt dat het al tijden bijzondere plekken zijn. In zulke plekken die eerst steeds minder gebruikt werden, daar ontstaan nu soms ook nieuwe dingen. Lente-dingen. Bijvoorbeeld Noorderlicht – een nieuwe vorm van kerk-zijn waar ik bij betrokken ben en ruim een jaar geleden is gestart met steun van de IZB. Daar maken we dankbaar gebruik van zo’n oude plek.  Om onder zo’n oud dak een dienst van nu (in taal van nu, in muziek van nu, etc.) voor mensen van nu te houden. Waar mensen toeschouwer kunnen zijn, maar waar we mensen stimuleren om deelnemer te worden. (deelnemer in het dramastuk van God zelf – wat Plaisier ook mooi beschrijft in het eerste deel van het boek – een weergave die ik zo aan beginnende Bijbellezers zou willen geven).

Noorderlicht  houdt nu ruim een jaar samenkomsten en er komen nu zo rond de 100 mensen. 80% is tussen de 20 en 30 jaar en hogeropgeleid; 20% is van een andere leeftijd en/of van een andere culturele achtergrond.  Het is natuurlijk onzinnig op basis van een zwaluw te zeggen dat de lente gemaakt is. Maar ik geloof niet dat Noorderlicht op zichzelf staat – anders zou ik niet durven spreken van een lente. Maar allerlei missionaire en/of diaconale – en nog vaker: allebei tegelijk – initiatieven worden uitgeprobeerd in de stad. Niet allemaal even succesvol, maar dan toch. Blijkbaar is er genoeg geloof en hart om iets nieuws te proberen. En een heel aantal bestaande kerken in de steden verjongen, groeien, vernieuwen. Niet overal, In allerlei stadskerken is het herfst of doet de winter al zijn intrede. Maar op steeds meer plekken lijkt het lente te worden.

Een aarzelend begin van een lente – moet ik zeggen. En als je sceptischer bent, zou je met goed recht kunnen zeggen dat het nog even een mooie verlate nazomerdag is. Ik ben niet zo sceptisch. Ik zie jonge mensen met hart en ziel zich inzetten voor de kerk – ik kom in kerken in de stad waar ik als 32-jarige zo ongeveer de oudste ben bij het gebed ter voorbereiding van de dienst met een aantal ambtsdragers. Ik zie nieuwe diaconale initiatieven van Present en Serve the City waar vooral jonge mensen zich op een nieuwe diaconale manier inzetten voor de stad. Er zijn jonge mensen die tegen me zeggen: ‘ik ging altijd naar de kerk omdat het hoorde, omdat het goed was, maar nu vind ik het echt leuk om zondag naar de kerk te gaan.’ Ik hoor van een meisje van rond de 22 die was meegenomen naar een dienst van Noorderlicht (jonge mensen zijn soms zo naïef om gewoon mensen mee te nemen J) en nog nooit in een kerk was geweest en veel vooroordelen had. Ze kwam er niet gelovig vandaan, maar ze was haar vooroordelen over de kerk in 1x kwijt en was er enthousiast over. Er zijn een heel aantal twintigers die tot geloof zijn gekomen ergens in de afgelopen jaren (bv via vrienden, op zichzelf of via studentenwerk) en nu aanhaken bij onze kerk, al hebben we officieel nog niet de status van een gemeente. Er Amerikaans stel heeft zich aangesloten en noemt ons ‘Dear family of Noorderlicht’. Natuurlijk zijn er ook genoeg dingen die niet lukken of waar geen hond op afkomt. Natuurlijk is niet iedereen even gecommitteerd. Maar toch, om in woorden van Plaisier te blijven, mensen raken onder de indruk van de overvloed van God en geven zich over.

Als het een lente is, is het een nieuwe lente. Want het gaat toch anders dan het ging in vroeger tijden. Het gaat in andere taal dan bijvoorbeeld in de taal van ‘Overvloed en overgave’. Minder Elliot en Hopkins, minder Liedboek van de kerken-citaten, minder mooie theologische vondsten van Plaisier, minder poezie. Die taal gaat het gros van de twintigers van nu niet bereiken. Het is concreter, directer, meer met beelden en muziek. In deze nieuwe lente gaan mensen niet alleen maar meedoen omdat ze al meededen of omdat ze graag meedoen in dezelfde kerk als in de kerk van de jeugd (40% van Noorderlicht-mensen heeft een PKN-achtergrond, 60% is zeer divers van achtergrond). Men kijkt of men welkom is, mee kan doen, het ergens over gaat, er inzet is voor mensen-van-buiten.

Of de lente echt een lente is. Dat is de vraag. Ik zou het niet weten; ik hoop het. Zoals ik ook niet kan beoordelen of de Arabische Lente ook echt een lente is. Het leek in eerste instantie fantastisch, maar het moet nog blijken of het werkelijk nieuwe mogelijkheden biedt en of het werkelijk een goede verbetering van de situatie was. Dat geldt ook van de lente van de kerk in de stad. Misschien breekt de lente toch niet door. Misschien blijft het allemaal maar beperkt.  Maar misschien ook niet. God is een God van overvloed – zo heb ik geleerd van Arjan Plaisier. En een God van overvloed kan soms meer geven dan je verwacht of dan waar je recht op hebt. Waarom zou deze God niet een nieuw begin maken op plekken – Amsterdam, Rotterdam, etc. – waar we dachten dat het over was met de kerk?

Ik hoop met Plaisier op een nieuwe lente. Waarom niet, hoor ik Plaisier zeggen. Om met zijn woorden af te sluiten. ‘Wie niet hoopt op een nieuwe lente is als gelovige aan het verzanden. Maar wat was, kan weer terugkomen. Een tweede lente, een nieuwe zangtijd, en weer, en opnieuw, want de Geest is eeuwig jong en God heeft nog Geest te over.’ Amen!

Niels de Jong
Utrecht, 7 juni 2013


Niels de Jong is werkzaam als (missionair) predikant in Rotterdam- Centrum bij de startende gemeente Noorderlicht. Zie hier een interview met hem in het televisieprogramma Andries. Bij Uitgeverij Boekencentrum verscheen van zijn hand de bijbelstudieserie Bijbel beter begrijpen. Hij werkt momenteel samen met Ineke Baron  aan het boek Levenslang dat binnenkort verschijnt.