Wanneer je niet kunt huilen

24 januari 2020

In zijn boek De taal van tranen gaat de Anglicaanse priester David Runcorn in op de rol van huilen. Hij put daarbij uit theologische, psychologische en biologische bronnen. Onlangs publiceerden we op Theoblogie een artikel uit dit boek met als thema Klaaglied. ‘Wat als er geen tranen komen?,’ vroeg een lezer zich af. Hieronder het antwoord van Runcorn op de vraag wanneer je niet kunt huilen .


Dit is een abstract uit:

de taal van tranen

In het pastorale boek De taal van tranen legt David Runcorn uit hoe tranen een natuurlijke en belangrijke manier zijn voor het verwerken van verdriet, onzekerheid en angst. Maar ook hoe tranen een diepere betekenis hebben en van belang zijn bij gebed en spiritualiteit. In de vroege eeuwen van de kerk werden tranen gezien als een geschenk van de heilige Geest. Ze werden rechtstreeks verbonden aan gebed en waren een belangrijk onderdeel van het leven. Op basis van inzichten uit de theologie, psychologie en biologie biedt Runcorn zowel theoretische verdieping als praktische inzichten.


Wanneer je niet kunt huilen

In een van de zeldzame hedendaagse boeken over gebed waarin tranen ook aan bod komen, richt Richard Foster zich tot de mensen die niet kunnen huilen, of die ermee worstelen dat ze niet kunnen huilen. Hijzelf is een van die mensen. Ben jij dat ook, zegt hij, laat je dan niet ontmoedigen.

De woestijnvaders van weleer zouden het met hem eens zijn: ‘Ik beoordeel werkers op hun worsteling, niet op hun tranen, en God doet dat ook niet, vermoed ik,’ zegt Johannes Climacus. Maar zowel Foster als Climacus zeggen stellig dat we naar tranen moeten blijven zoeken en erom moeten bidden. Tegelijk moet ook worden gezegd dat Fosters advies nogal veroordelend klinkt tegenover mensen die niet huilen. Alsof ze op een bepaalde manier een verhard hart hebben, of God bewust tegenwerken. Hieronder volgen enkele van zijn suggesties, al heb ik ze wat milder verwoord (uit Prayer, p. 46-7, in het Nedelands vertaald als Gebed: waar het hart zijn thuis vindt).

Wanneer tranen uitblijven:


1 Wees vriendelijk en ruimdenkend tegenover jezelf. Er bestaan misschien belangrijke oorzaken voor het uitblijven van je tranen.
2 Denk aan het advies dat Baxter kreeg [een predikant die niet kon huilen, red.], maar ga er niet zomaar vanuit dat jij ‘niet zo’n emotioneel type bent’. Je bent geen typetje, je bent een mens van vlees en bloed. Zoals we hebben gezien, zijn niet-emotionele reacties mogelijk aangeleerd. Als we ons er niet van bewust zijn dat er mogelijk alternatieve oorzaken in ons binnenste leven, zullen we er gemakkelijk van uitgaan dat die alternatieven dus ook niet bestaan, en dat ‘ik nu eenmaal zo ben’.
3 ‘Duik in de evangeliën,’ zegt Foster. Die gaan over het karakter en de aanwezigheid van Jezus – iemand die zo volop meeleeft met onze vreugde en ons verdriet. Het beeld van ‘erin duiken’ helpt. Als delen van ons binnenste zijn uitgedroogd of zelfs zijn verhard, kunnen ze heel goed zachter worden gemaakt door ze eens flink te laten doordrenken met Gods mededogen en aanwezigheid.
4 Als er geen uiterlijke tranen zijn, kunnen ze wel innerlijk vergoten worden. ‘Heb een hart dat huilt, zelfs al zijn je ogen droog,’ luidt het advies (p. 46). Een gebrek aan tranen aan de oppervlakte wil niet zeggen dat je in je hart niets voelt en niet betrokken bent. Het is belangrijk om te beseffen dat jij, zelfs als je niet vaak huilt, evengoed een empathisch persoon kunt zijn.
5 Bid om de ‘doop met tranen’. Jezus leert ons: ‘Vraag en er zal je gegeven worden’ (Mat. 7:7) (Prayer, p. 46-47).

Zelf wil ik graag nog drie andere gedachten toevoegen over de ervaring die sommigen ‘droge tranen’ noemen.


6 Sommige mensen die verder geen tranen vergieten, huilen in hun slaap. Dit kan een natuurlijke, psychologische reactie zijn of een geschenk van Gods Geest. Ik weet nog dat ik een keer wakker werd en me duidelijk herinnerde dat ik een nare droom had gehad en daarbij had gehuild. Ik herinner me ook dat ik in bed lag en me opvallend verfrist voelde, alsof er een last van mijn schouders was gevallen.
7 Isaak van Stella kende dit verschijnsel als een geschenk van de Geest. Mensen die moeilijke dingen meemaakten zonder te huilen, raadde hij aan gewoon naar bed te gaan en te slapen ‘totdat het uur van de duisternis van je zal wijken’. Hij vertelt over mensen die wakker werden met doorweekte nachtkleding, doordat ze in hun slaap hadden gehuild.
8 Als we onze tranen niet kunnen vinden, maar wel aanvoelen dat we ze nodig hebben, dan moeten we misschien op onderzoek uit. Is er sprake van een worsteling, of van weerstand? Zijn er stemmen die ons verbieden te huilen? Zo ja, wat zeggen ze dan? Misschien herinneren we ons hierdoor kwetsbare ervaringen of verwondingen in ons leven. Deze ervaringen
kunnen onze reacties sterk hebben gevormd, inclusief ons vermogen om te voelen en te huilen. Op zulke momenten kan het helpen als er anderen zijn die dit liefdevol begrijpen.

(In de bijlagen achter in zijn boek De taal van tranen bied David Runcorn enkele hulpmiddelen voor zulk innerlijk onderzoek wanneer je niet kunt huilen.)

Categorieën