Postmoderne mensen zijn geloviger dan ooit

24 februari 2019

In dit artikel legt auteur Gerko Tempelman zijn boek ‘Ongeneselijk religieus‘ uit aan de hand van een twee principes.

Een ongeneeslijk principiele vriend

Ik heb een vriend met principes. Hele duidelijke en vaststaande. Ik heb een hele goede band met hem, maar hij staat anders in het leven dan ik. Overigens wijdt hij dat anders-zijn aan het feit dat ik in Amsterdam ben gaan wonen. Dat is voor hem toch een soort Sodom en Gomorra waar je je principes al snel te grabbel gooit.

Ik praat vaak met hem over z’n principes. Meestal heeft hij er niet eens zo’n goede reden voor. Principes zijn principes, zegt hij dan. Dat vind ik gewoon. Hij is bijvoorbeeld geen voorstander van het homohuwelijk (maar heeft daar geen goede reden voor). En er is nog een principe dat voor hem heilig is: op zondag doe je geen boodschappen.

We bellen regelmatig. Soms ook op zondag. En soms belt hij mij op zondag, terwijl ik in de supermarkt staat. ‘Waar ben je?’ vraagt hij. ‘In de supermarkt’ zeg ik dan. ‘Op zondag?’ vraagt hij dan. ‘Ja’, zeg ik dan. Aan de andere kant van de lijn klinkt een zucht.

Maar dit is nog veel interessanter: soms bel ik hem. Op zondag. En soms staat hij dan in de supermarkt. Want tegenwoordig zijn alle supermarkten op zondag open. Dat hoor ik dan aan de bliepjes op de achtergrond. ‘Sta jij nou in de supermarkt?’ vraag ik dan. ‘Ja’, zegt-ie dan (het is tegen zijn principes om te liegen). ‘Op zondag?’ ‘Jaa’, zegt-ie dan, ‘maar ik had gisteren de broccoli vergeten te kopen.’ Nouja prima. Kan een keer gebeuren. Maar het punt is: bij mijn vriend kan het gebeuren dat dit wekelijks zo is. Of in ieder geval meerdere zondagen achter elkaar.

En de grap is: mijn vriend zal altijd toegeven dat hij in de supermarkt is, maar nou komt-ie: hij vindt niet dat het feit dat hij zelf regelmatig op zondag boodschappen doet, iets afdoet aan het principe dat hij heeft over boodschappen op zondag. Hij vindt nog net zo stellig dat het niet kan, hoewel hij z’n eigen principe met voeten treedt.

Anders gezegd: mijn vriend brengt twee dingen niet met elkaar in verband: datgene wat hij vindt en datgene wat hij doet. Hij vindt niet dat het feit dat hij zich niet aan het principe houdt, iets afdoet aan het feit dat hij het principe wel hooghoudt.

Batman-principe

ongeneeselijk religieus Gerko Tempelman

In mijn boek Ongeneeslijk Religieus behandel ik een aantal filosofen die zeggen: datgene wat mijn vriend doet, dat doen we allemaal, in de huidige, postmoderne maatschappij. We zeggen of denken iets anders te geloven dan wat er uit ons handelen blijkt.

Je kunt het ook illustreren aan de hand van Batman. Overdag een belangrijk zakenman, ‘s nachts bestrijder van de misdaad. Bruce Wayne, de hoofdrolspeler in de Batman-serie heeft een dubbelleven. Maar snijdt Bruce zich met z’n dubbelleven niet in de vingers?

Het enorme conglomeraat waar hij leiding aan geeft, bestaat uit meerdere bedrijven. Groene bedrijven, vermeldt Wikipedia. Maar de belangrijkste tak van het conglomeraat is de wapenhandel. Precies datgene waar Bruce ‘s nachts mee te maken heeft. Daar komt bij: Bruce’ bedrijven zijn wel ‘groen’, maar niet ‘sociaal’. En wederom krijgt hij ‘s nachts te maken met wat er overdag wordt veroorzaakt: mensen met weinig sociale kansen raken eerder in de criminaliteit. Bruce dweilt, zogezegd, met de kraan open. Overdag werkt hij aan iets, dat hij ‘s nachts bestrijdt.

Anders gezegd: Bruce overtuigingen (criminaliteit moet bestreden worden) matchen niet met wat hij doet (overdag). Net als bij mijn zwager: wat hij denkt is niet wat hij doet.

Weten wij wat we geloven?

En dat is interessant voor mensen in de huidige tijd. We leven (sinds de tweede wereldoorlog) in het postmodernisme – een tijd die zich kenmerkt door scepticisme. Het is vandaag de dag vrij gebruikelijk om niet in God te geloven. En ook hoor je vaak zeggen: ‘de waarheid bestaat niet’.

Prima, dat kan je overtuiging zijn – maar belangrijker is te weten of die overtuiging ook overeenkomt met wat we doen. En precies daar blijkt dat we vaak helemaal niet zo sceptisch zijn als we denken. In onderstaande video geef ik een voorbeeld:

De schrijver Harari, zo stel ik in het filmpje, zegt dat we vandaag de dag niet ongeloviger maar juist geloviger zijn dan ooit. Alleen hebben we het niet in de gaten. Het wordt tijd dat we beter weten wat onze overtuigingen zijn – en dat we ervoor uitkomen (of ze alsnog van de hand doen). Pas dan kunnen we met elkaar in gesprek over wat waar is en belangrijk – een gesprek dat vandaag de dag veel te weinig wordt gevoerd.

Meer informatie over mijn boek (waarin ik dit idee verder uitwerk) op: www.ongeneeslijkreligieus.nl

Ongeneeslijk religieus

In ‘Ongeneeslijk religieus’ neemt filosoof en theoloog Gerko Tempelman zichzelf onder de loep. Want zijn persoonlijke verhaal is precies het verhaal van God en de moderne tijd. Het is een verhaal over het verdwijnen van God, maar ook een verhaal waarin het nog verbijsterend vaak over God blijft gaan. Sterker nog: het is een verhaal over een verwarrende comeback van God in de hedendaagse filosofie. Een wederopstanding, zo je wilt, maar dan verzonnen door atheïstische filosofen. Gerko Tempelman wil er het fijne van weten. Om te zien of je er iets mee kunt, als je ongeneeslijk religieus bent. Een toegankelijk geschreven boek over een actueel onderwerp, vol met persoonlijke ervaringen en verfrissende gedachtenkronkels.

Categorieën

Boekenwereld
Voor de verkoop van onze producten werken wij samen met boekenwereld. Hierdoor bestel je betrouwbaar en gemakkelijk bij een online boekenwinkel die in bezit is van het keurmerk van de Thuiswinkel. Hier vind je meer informatie of veelgestelde vragen over het bestellen bij boekenwereld.