God en de pandemie: een interview met Tom Wright

27 juli 2020

Tom WrightWat is een Bijbelse kijk op de coronacrisis? Kondigt de pandemie het einde van de wereld aan? Is het een oproep om tot inkeer te komen? Is dit Gods oordeel over de wereld? Hoe moeten we omgaan met de Bijbel, de geschiedenis van het christendom en de lessen van Jezus, waarin Hij aan ons openbaart wat de juiste manier van leven, denken en bidden is?

Jonathan Petersen interviewde voor Bible Gateway Tom Wright over zijn boek: God en de pandemie: een theologische reflectie op het coronavirus en wat volgt. (Sommige antwoorden die hieronder zijn weergegeven, komen overeen met Wrights interview met de blog Jesus Creed.)

Voor TIME Magazine schreef u een kort artikel over COVID-19. De titel luidde: ‘Het christendom geeft geen antwoorden op het coronavirus. Daarvoor is het niet bedoeld’ (‘Christianity Offers No Answers About the Coronavirus. It’s Not Supposed To’).

Tom Wright: Die titel was bedacht door de redacteur van de TIME. En gezien mijn uitspraken dat de crisis ‘toont dat de wederkomst nabij is’ of ‘laat zien dat we tot inkeer moeten komen wat betreft (vul hier je eigen ondeugd in)’, klopte de titel wel. Dat waren de ‘antwoorden’ die mensen mij gaven, waarop ik zei: ‘Nee, we krijgen niet zulke aanwijzingen.’ Maar de redacteur wilde duidelijk provoceren.

Uw oproep om ook te treuren impliceerde niet dat men alle hoop maar moest loslaten. Het beoogde eerder het feit dat men op zijn hoede moet zijn om niet te gaan hopen op de verkeerde dingen. Klopt dat?

Tom Wright: Ja, om op je hoede te zijn dat je niet op de verkeerde dingen gaat hopen. En om op je hoede te zijn dat je niet op de automatische piloot gaat vragen naar ‘wat God ons wil vertellen met dit alles’. Eigenlijk denk ik dat het typisch iets is van het moderne rationalisme om te veronderstellen dat we in alle omstandigheden zouden moeten kunnen ontcijferen ‘wat God zegt’. Het is de  zelfingenomen modernistische westerse veronderstelling dat we in staat zouden moeten zijn om alles ‘uit te leggen’, vooral als we geloven in God. Het probleem is… in welke God geloven we? Jezus’ meest nabije volgers ‘hoopten voor de verkeerde dingen’ ‒ zie de Emmaüsgangers (Lukas 24:13-35). Misschien zullen we ons vaak in die positie verkeren.

De afsluitende woorden van uw artikel in TIME zijn: “In feite, het hoort bij de christelijke roeping om niet in staat te zijn alles uit te leggen… maar in plaats daarvan te weeklagen. Als de heilige Geest in ons weeklaagt, worden we, zelfs in onze grootste isolatie, kleine heiligdommen waarin de aanwezigheid en de helende liefde van God kan komen wonen. En daaruit kunnen nieuwe mogelijkheden, nieuwe goede daden, nieuwe wetenschappelijk inzichten en nieuwe hoop ontstaan.” Legt eens uit wat het hebben van Bijbelse hoop betekent.

Tom Wright: Hiermee richtte ik natuurlijk de aandacht op een opvallend gedeelte in Romeinen 8, dat ik uiteenzet in God en de pandemie. Paulus heeft het daar over weeklagen. Hij ziet dat wanneer de heilige Geest weeklaagt in ons, we een belangrijk deel van onze roeping aan het vervullen zijn.

Wat zijn de grote denkfouten die mensen maken als ze het hebben over de pandemische crisis die nu heerst?

Tom Wright: a) Dit is een teken van de wederkomst. Antwoord: nee, dat is het niet. Jezus wees erop dat er oorlogen, hongersnoden en aardbevingen zouden komen. En ‘dat is nog niet het einde’, want het einde zal komen ‘als een dief in de nacht,’ (2 Petrus 3:10). Het komt in gewone tijden, zonder grote ‘tekenen’.

b) Dit is een oproep om tot inkeer te komen. Antwoord: dat is een heidense standaardreactie op ‘slechte dingen die gebeuren’. In het Oude Testament gebeurt dit slechts op één moment in relatie tot Gods verbond met Israël. Dit moment wordt echter getemperd met Psalmen van weeklacht, waarin de zondaar die lijdt onschuldig is (zie Psalm 22, 42, 43, 44 en 88). En dan heb je natuurlijk het Bijbelboek Job, waarin Jobs zogenaamde trooster zegt: ‘Ah, dit laat zien dat je de hele tijd hebt gezondigd.’

c) Dit is een weggelegde kans voor evangelisatie. Antwoord: nou, veel succes daarmee. Als niet-christenen denken dat je de pandemie alleen gebruikt als een stok om ze mee te slaan (‘Hé! Word wakker! Je gaat misschien dood!’), zou het weleens averechts kunnen werken. Verstandige mensen weten dat ze op een dag dood zullen gaan. Als we wachten tot een pandemie als excuus om te evangeliseren, is het duidelijk dat we voorheen ons werk niet goed deden.

U schrijft dat het huilen van Jezus bij Lazarus’ graf ‘weleens een aanwijzing kan zijn die veel wijsheid bevat’. Wat bedoelt u daarmee?

Tom Wright: Sommige theologen zien Jezus’ ‘wonderen’ als tekenen van zijn ‘goddelijkheid’, en zijn tranen en zijn dood als tekenen van zijn menselijkheid. Dat is te kort door de bocht en lomp. Johannes deelt Jezus niet op. Het is Gods incarnatie die huilt bij het graf van zijn vriend.

Wat betekent het dat ‘God alle macht heeft’ of dat ‘Gods koninkrijk aanbreekt’? Het betekent dat, zoals Jezus uitlegt aan Jakobus en Johannes in Markus 10 (en Paulus zo helder beschrijft in 2 Korintiërs), Gods kracht door zwakheid en lijden heen werkt.

Weer terug naar Romeinen 8. God werkt door alle dingen heen (Rom. 8:28). Dat doet Hij met en door degenen die Hem liefhebben, en die zijn geroepen voor zijn doel. Het doel is, zoals we zagen in eerdere verzen, om daar te zijn waar Gods Geest hevig weent om de pijn van deze wereld. Het weeklagen is het delen in de tranen van Jezus. Dus, als we het weeklagen niet zien als een centraal deel van onze roeping in een wereld zoals deze, falen we in ons discipelschap. Soms realiseren we ons natuurlijk pas achteraf dat ons bittere weeklagen onderdeel was van het weeklagen van God zelf.

Hoe goed is de kerk, met name in de westerse samenlevingen, voorbereid voor de wereld na COVID-19? Zal de kerk nog in staat zijn om deze wereld aan te spreken?

Tom Wright: Westerse kerken hebben in de afgelopen decennia gefaald in het naleven en het aankondigen van Gods aardse en hemelse koninkrijk. De kerken van de laatwesterse moderniteit ‒  ‘conservatievere’ groepen inbegrepen ‒  zijn gevangen geraakt in het Platonische evangelie van ‘naar de hemel gaan als je doodgaat’. De jongere generatie heeft dat ontmaskert, en ziet het aan voor de escapistische onzin die het is.

‘Institutioneel christendom’ kan veel verschillende dingen betekenen. Zodra je het hebt over ‘instituties’, schrik je velen van de huidige generatie af… Totdat ze een beetje volwassen worden en zich realiseren dat instituties noodzakelijk zijn voor het echte leven (en dat ze natuurlijk constante hervorming en verfrissing nodig hebben). Sommige jonge mensen vallen terug op meer traditionele vormen van ‘institutioneel christendom’ – zoals meditatieve liturgische muziek, of traditionele kerkmuziek. Deze vormen van christendom geven aanbidders immers de ruimte om zelf na te denken en te groeien, zonder dat er constant een voor de hand liggende en eendimensionale boodschap bij hen wordt opgedrongen.

Mijn angst is dat onze kerken mogelijk te traag reageren, en te laat ontwaken voor de ware Bijbelse boodschap. Die boodschap houdt in dat God niet van ons vraagt om bij Hem te gaan wonen, maar dat Hij naar óns toe wil komen om bij óns te komen wonen. En dat hij zo de schepping zal transformeren, helen en vernieuwen. Met Jezus is Hij daar vastbesloten mee begonnen, en nu verwezenlijkt Hij dit door zijn heilige Geest… totdat Jezus terugkomt om het werk te voltooien. Door de trage reactie van de kerken kan een hele generatie verloren gaan.

Vooral de westerse kerken hebben blijmoedig samengespannen met verschillende stromingen.  Paulus’ constante aandringen op de eenheid van de kerk is hierdoor niet eens opgemerkt, laat staan gepredikt. En er is al helemaal niet naar gehandeld. Als onze kerken zelfs maar geprobeerd hadden om een beetje meer multicultureel, meertalig en meerkleurig te zijn, dan zouden meer jonge mensen een indruk hebben gekregen van Gods werkelijke intentie voor de kerk. Namelijk om een klein werkmodel te zijn van wat God wil doen voor de hele schepping.

Dit is trouwens simpelweg een uiteenzetting van Efeziërs 1-3. Als de kerk zich meer had gericht op Efeziërs dan op Romeinen en Galaten (beide bevatten delen waarvan ik houd, en beide doen in feite hetzelfde), zouden we in de eerste plaats wellicht niet dit probleem hebben gehad.

Hoe kan het boek Psalmen ons door de COVID-19 pandemie helpen?

Tom Wright: Het boek biedt ons zowel een model als een paar actuele startpunten voor serieus weeklagen, of dat nu persoonlijk of liturgisch is.

Hoe zouden we deze pandemie kunnen zien in het licht van Jezus’ wederkomst?

Tom Wright: Jezus zei dat met de grote ‘rampen’ ‘het einde nog niet daar zou zijn’. Er zijn veel epidemieën en dergelijke geweest in de geschiedenis.

Hoe zouden christenen moeten praten over God met betrekking tot al het lijden dat de wereld momenteel doormaakt en de onzekerheden die ermee gepaard gaan?

Tom Wright: We moeten altijd weer terugkeren naar het kruis. Naar het feit dat God zelf het centrum van al het leed in de wereld is geworden, en de volle lading van dat leed op zich heeft genomen. De vraag over ‘God en het lijden/kwaad’, die we nu kennen, ontstond pas in de achttiende eeuw. Mensen begonnen toen ‘God’ te scheiden van ‘Jezus’, en ‘natuurlijk kwaad’ van ‘moreel kwaad’. Alsof God alleen te maken had met het ‘natuurlijke kwaad’, en Jezus alleen met het ‘morele kwaad’ (zie mijn boek Evil and the Justice of God en, voor een meer uitgebreid betoog, History and Eschatology).

Dit interview is uit het Engels vertaald en komt van https://www.biblegateway.com/.

Wie is Tom Wright?

Nicolas Thomas (Tom) Wright (1948) was bisschop van Durham van 2003 tot 2010. Vervolgens werd hij onderzoekshoogleraar Nieuwe Testament en Vroege Kerk aan St. Mary’s College aan de Universiteit van St. Andrews in Schotland en in 2019 senior research fellow aan de Universiteit van Oxford. Wright schrijft over theologie en het christelijk leven en de relatie daartussen. Hij pleit voor een Bijbelse herwaardering van theologische zaken als rechtvaardiging, wijding van vrouwen en populaire christelijke opvattingen over het leven na de dood; hij bekritiseert het idee van een letterlijke opname van de gemeente. Als auteur van meer dan tachtig boeken staat Wright in academische en theologische kringen hoog aangeschreven. God en de pandemie is zijn nieuwste boek.

Over God en de pandemie:

God en de pandemie N.T. WrightSommigen zien in het coronavirus een bewijs dat we leven in de eindtijd. Anderen zien het virus als een manier van God om ons wakker te schudden. Weer anderen vinden dat het de schuld is van de Chinezen, de regering, de WHO. Tom Wright onderzoekt deze reacties op het virus en vindt dat ze tekortschieten. In plaats daarvan nodigt hij je uit om na te denken over een andere manier van kijken en reageren – een manier die put uit de leringen en voorbeelden van de Schrift, en vooral over de manier van leven, denken en bidden die Jezus ons heeft geopenbaard.

button

Categorieën

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *