Dogmatiek

Vijfde meedenkblog van dr. G. van den Brink en dr. C. van der Kooi

Gijsbert van den BrinkIn ons boek willen we onder andere over het voetlicht brengen, dat het bij dogmatiek niet gaat om een heleboel abstracte theorie, maar dat dogmatiek met duizend draden vastzit aan waar we in het leven van elke dag tegenaan lopen. Sporen van dogmatische vragen en thema’s vinden we dan ook teurg in allerlei cultuuruitingen – zowel in de zogeheten hogere als in de zogeheten lagere cultuur. Gaandeweg het schrijfproces zijn we ons dit meer gaan realiseren, en ons er ook meer van bewust geworden dat het belangrijk is om dit soort verbanden bloot te leggen en te laten ontdekken.

Vandaar dat we steeds vaker verwijzingen hiernaar zijn gaan opnemen, met name in de stukjes met twee of drie doe-opdrachten “Om erin te komen” die we aan elk hoofdstuk laten voorafgaan. In die stukjes vragen we studenten om dingen uit te zoeken via internet, een associatie-oefening te doen, een gesprek aan te gaan met iemand van een ander (of geen) geloof, maar ook verbanden te leggen met populaire songteksten, literaire werken of een bepaalde film (studenten zijn net als vele anderen zeer visueel ingesteld dezer dagen!). Zo vragen we hoe het geloof in Gods voorzienigheid een rol speelt in de indrukwekkende film Des hommes et des dieux (2010). Bij het hoofdstuk over de zonde komt de volgende opdracht te staan: ‘Lees in een groep een roman als Disgrace (In ongenade) van J.M. Coetzee of Dostojewski’s Schuld en Boete, of bekijk de film Le gamin au vélo (The Kid with the Bike, 2011). Hoe verschijnt hier zonde? Wordt er een uitweg geboden?’ En in de prolegomena vragen we de lezers om te reageren op enkele regels van de Drentse zanger Daniël Lohues: ‘As ik God was leut ik zeker / mijzölf af en toe ’s zien / Ik vin dat wij as mensheid / wel wat duudlijkheid verdienen’

Op deze manier willen we studenten helpen om niet alleen kennisinhouden tot zich te nemen en inzichten te verwerven, maar ook verbanden te leggen (ofwel, in het onvermijdelijke onderwijsjargon waarmee we te maken hebben: hen te trainen in het ontwikkelen van hermeneutische competenties). Deze creatieve vaardigheid om verbanden te leggen heeft een theoloog heel hard nodig, bijvoorbeeld bij het maken van preken, maar ook in tal van andere werkzaamheden.

Omdat we hier pas in een wat later stadium mee begonnen zijn, zijn we voor sommige hoofdstukken nog op zoek naar voorbeelden van cultuuruitingen die iets duidelijk maken over een bepaalde locus, vooral: die belangrijke vragen die erin spelen goed laten voelen. Wie kan ons hierbij helpen? Concreet: wie weet er een goed voorbeeld van een (al dan niet seculiere) cultuuruiting die iets duidelijk maakt van wat er op het spel staat in de dogmatiek c.q. de geloofsleer als geheel (hoofdstuk 1), in de eigenschappenleer (hfdst.4), in de openbaringsleer (hfdst.5), en in de theologie inzake Israël (hfdst.9)?

Wie met een voorbeeld komt dat we zo sprekend vinden dat we het graag willen opnemen, kan natuurlijk (mits hij of zij zich niet anoniem door deze blog beweegt) een persoonlijk bedankje van onze kant in het Woord vooraf tegemoet zien.

Dr. Gijsbert van den Brink
Dr. Kees van der Kooi

Noot van de uitgever
U kunt hieronder een reactie achterlaten. We stellen constructieve reacties zeer op prijs. Onder de inzenders verloten we twee exemplaren van de Christelijke dogmatiek – een inleiding. De komende weken zullen beide auteurs regelmatig een ‘meedenkblog’ plaatsen op Theoblogie naar aanleiding van hun nieuwe uitgave.

26 reacties

  1. lezer
    13 april 2012 om 20:29

    1. Cultuuruiting die iets duidelijk maakt van wat er op het spel staat in de dogmatiek c.q. de geloofsleer als geheel (hoofdstuk 1).

    De recente ”Jezus quiz” van de EO is een eigentijdse cultuuruiting waarin God en mens in eenzelfde categorie ter sprake wordt gebracht en het onderscheid tussen God en mens wegvalt. Dan wordt theologie vermengd/verward met antropologie.

    Mensenwoorden in de theologie (m.b.t. God) hebben een specifieke betekenis en zijn anders gevuld dan dezelfde woorden in het alledaagse leven. Dat vraagt om gedegen theologie studie (i.p.v. antropologie).
    Op dit onderscheid in taalgebruik moet je voortdurend bedacht zijn.
    Taal over God is een specifieke taal (vaktaal zo u wilt). Dat pik je niet op ”op straat”, maar in de kerk/gemeente van Christus of in een theologie studie.

    Als het spreken over God hetzelfde wordt als het spreken over de mens, dan vervaagt of vervalt het ”zondebegrip”, wat nu juist de kloof aangeeft tussen God en mens. Ook de verzoening tussen God en mens door Christus komt dan op losse schroeven te staan of vervalt.

    Amusement van de mens wordt dan ook al gauw amusement over God.
    Zie de EO-quiz.

    Dat lijkt me een eigentijds actueel aansprekend voorbeeld (vele kijkers) hoe de geloofsleer dan niet meer over God gaat maar feitelijk over de mens. God wordt in het menselijke vlak getrokken en kan dan zelfs belachelijk worden gemaakt.

    Er staat dus veel op het spel in de geloofsleer: Een bijbels Gods- en mensbeeld, waarbij God=God en mens=mens. En daar gaat het in een dogmatiek over.

    Mocht ik in de ”prijzen” vallen voor een dankwoordje, dan wil ik u graag per e-mail mijn naam geven.

  2. N.C. Smits
    13 april 2012 om 20:30

    De vraag naar wat er op het spel staat in de ‘dogmatiek/geloofsleer als geheel’ (H1) is naar mijn idee erg tricky. Aan de ene kant is het een open deur en liggen de cultuuruitingen voor het oprapen: natuurlijk staat er iets op het spel, want uit overtuigingen komt handelen voort, uit dogmatiek ethiek. Moslimterroristen plegen aanslagen uit overtuigingen en volgens Max Weber ontstond het kapitalisme uit onder andere de verkiezingsidee. Er zijn genoeg films en boeken die laten zien wat ideeën met mensen kunnen doen, in het bijzonder wel bij Dostojewski (een moord uit nihilisme, het totstandbrengen van verzoening uit geloof in Christus). Aan de andere kant is het eigenlijk vreemd dat er iets op het spel staat met dogmatiek. Is dogmatiek prescriptief en structureert ons denken onze ervaring? Zou dogmatiek niet meer descriptief moeten zijn, als we geloven dat het een na-denken van openbaring is (Anselmsus, fides quaerens intellectum)? Concreet: op deze weblog stond laatst als titel van een artikel ‘Van de Beek sluit Geest op in ambt’. Maar kan een theoloog dat? Is het zo dat in de ene kerk de Geest in het ambt opgesloten blijft, omdat dat daar nu eenmaal de leer is (en de Geest ‘zich daaraan houdt’!?), en in een andere kerk niet, omdat met daar gelooft dat God ook buiten het ambt om werkt? Ook aan deze kant zijn er cultuuruitingen genoeg te bedenken: er zijn evenveel films en boeken waarin juist wordt getekend hoe idealen en overtuigingen stukbreken op de harde werkelijkheid. Misschien is mijn reactie te algemeen van aard en gaat het een beetje voorbij aan wat er bedoeld wordt, maar in een paragraaf over de vraag wat er op het spel staat in de dogmatiek lijkt het mij toch goed om ook deze (voor)vragen mee te nemen. Het zou mijns inziens van belang zijn om de verantwoordelijkheid van gehoorzaamheid in het denken naar voren te brengen.

    • lezer
      13 april 2012 om 23:43

      Geachte heer Smits,

      U schrijft: ”Concreet: op deze weblog stond laatst als titel van een artikel ‘Van de Beek sluit Geest op in ambt’. Maar kan een theoloog dat? Is het zo dat in de ene kerk de Geest in het ambt opgesloten blijft, omdat dat daar nu eenmaal de leer is (en de Geest ‘zich daaraan houdt’!?), en in een andere kerk niet, omdat men daar gelooft dat God ook buiten het ambt om werkt?”

      Ik denk dat VdB ”reguleren” (via het ambt) beoogt en niet ”opsluiten”. En dat is heel wat anders. Met als doel dat de Geest niet zodanig uitwaaiert dat de Drieenheid uiteengescheurd wordt en het (menselijke) geest wordt. De volgende samenvatting doet denk ik meer recht: ”Van de Beek wil Geest reguleren door ambt”.
      De door u geschetste valse theoretische tegenstelling en vraag is daarmee denk ik uit de wereld. Ik hoop dat u hier wat aan heeft. Met groet.

      • N.C. Smits
        16 april 2012 om 09:23

        Geachte lezer,

        Bedankt voor uw reactie. Ik denk echter niet dat mijn probleem verholpen is, want de mogelijkheid tot ‘reguleren’ is nu precies wat voor mij problematisch is. Ik vind het moeilijk om theologisch een plek te geven aan het fenomeen dat de leer de geloofservaring structureert. Als bijvoorbeeld in oudere dogmatische teksten geschreven wordt dat de verkiezing het verbond niet beheerst, dan wordt daarmee gepretendeerd een werkelijkheid te beschrijven, maar in de praktijk lijkt er meer een werkelijkheid door opgeroepen te worden, namelijk van een bepaalde prediking en daarmee correlerende geloofservaring. En door teksten waarin wordt geschreven dat de verkiezing het verbond wel beheerst, wordt weer een (soms aanzienlijk) andere prediking en geloofservaring opgeroepen. Statistieken zeggen weinig over de waarheid die in dit geval niet ‘voor ogen’ is, dat weet ik wel. Maar het is onmiskenbaar dat onze leer verregaande invloed kan hebben op het christen-zijn en misschien zelfs op het al of niet christen-zijn en dat vind ik moeilijk, omdat juist gereformeerden toch zo de soevereiniteit van God benadrukken.
        Als ik een valse tegenstelling heb gemaakt tussen descriptief en prescriptief, zouden beide op iets anders betrekking moeten hebben. Dogmatiek zou dan descriptief ten opzichte van de openbaring, maar prescriptief ten opzichte van ons handelen kunnen zijn. Maar die oplossing gaat m.i. te snel, omdat er juist in de kerk interferentie, correlatie, samenwerking of hoe we het ook noemen is tussen het openbarend handelen van God in de Geest en tussen ons handelen, omdat God ‘middelijk’, door mensen werkt. Heeft God zich dan zo afhankelijk gemaakt van mensen, dat wij Zijn Geest kunnen ‘reguleren’? Waar blijft dan Gods souvereiniteit? Of gaat Hij ‘onder’ al ons menselijk handelen intussen toch Zijn eigen weg? Zelf zou ik in dit spanningsveld zoals gezegd op de verantwoordelijkheid van gehoorzaamheid willen wijzen. In het voorwoord van Luthers geschrift over de onvrije wil tegen Erasmus staat daarvan een prachtig voorbeeld. Luther wil altijd zijn plicht als theoloog doen, juist omdat hij niet weet wanneer God daarin mee wil komen.
        Ik ben het wel met u eens dat de tegenstelling niet hard gemaakt kan worden en het heeft denk ik ook wel meer betrekking op de rand dan op de kern. Ik denk verder ook dat een theologie die uitgaat van de werkelijkheid van de openbaring en die werkelijkheid zoekt na te denken niet op zo’n manier descriptief is, dat het ‘saai’ wordt. Het ene laatste Woord van God in zijn Zoon is zo alomvattend, dat we nooit uitgeluisterd zijn en dat het telkens weer in staat is om onze ervaring te vernieuwen en open te trekken naar God toe. Dogmatiek lijkt me ook een voorturend doorvragen naar het geheimenis dat geopenbaard is. Juist met dat doorvragen staat veel op het spel (om weer naar de vraagstelling terug te keren), omdat wij mensen telkens geneigd zijn om een stand van zaken in de theologie te verabsoluteren en voor het laatste te houden. Dan wordt het wel saai en bovendien mogelijk afgodisch. De geloofservaring moet blijven leven en niet verstarren, daarom is dogmatiek van belang. Jezus Christus is wel gisteren en heden en tot in eeuwigheid dezelfde, maar wij kennen hem nu nog ten dele. Er zijn ook genoeg cultuuruitingen die thematiseren wat er gebeurd als een traditie niet meer telkens opnieuw herijkt (Maarten ’t Hart etc. en voor het jodendom Chaïm Potok).

        Met vriendelijke groet,

        N.C. Smits

        • lezer
          16 april 2012 om 12:11

          Geachte heer Smits,

          Voor mij ligt het primaat in de ervaring of in ”het aangesproken” zijn door God, door zijn Heilige Geest. Je mag dat ook ”bekering” of ”wedergeboorte” noemen. Zonder dat zei de bijbel of het credo me (voor mijn bekering) helemaal niets, ook al zei de kerk dat ik dat ”moest” geloven.

          Maar, om te begrijpen door ”welke God” ik me aangesproken weet, heb ik wel behoefte aan kaders, onderricht, niet als een blok beton, maar ook geen vrijblijvendheid. De lessen van andere gelovigen, de kerk der eeuwen, worden me aangereikt door het ambt, bijbel en credo. Daarin herken ik de stem van de God door wie ik me ”aangesproken” weet.

          Want niet alles waardoor we worden aangesproken is per definitie de God van de bijbel. De duivel is er ook nog, en mensen stemmen zijn er te over. Daarom gebruik ik liever het woord ”reguleren” of ”kanaliseren” door het ambt, schrift en credo. Kanaliseren geeft misschien het beste weer wat ik bedoel. Het water (Heilige Geest) stroomt vrijelijk, ja, maar wel binnen een bedding. Anders loopt de boel onder en verdrinken we.

          Met groet.

  3. lezer
    13 april 2012 om 21:48

    2. Concreet: wie weet er een goed voorbeeld van een (al dan niet seculiere) cultuuruiting die iets duidelijk maakt van wat er op het spel staat in de dogmatiek in de openbaringsleer (hfdst.5).

    Misschien heb ik hier ook een suggestie aansluitend aan mijn eerdere reactie genummerd 1 van ”lezer”.

    In sommige christelijke cultuurkringen wordt gesproken in termen van Jezus ”mijn vriend” of in termen van partnerschap. God lijkt elk moment oproepbaar op ons wensenniveau. Net als bij mijn reactie onder 1 vervalt ook hier mijns inziens het onderscheid tussen God en mens.

    Hedendaagse christelijke magazines zoals EO-gids, Elisabeth bode etc. worden volgeschreven met persoonlijke getuigenissen van mensen, waarbij mensen levenservaringen aan God toeschrijven, als openbaring dus. En God ook voor danken. Het gaat dan toch veelal om bijzondere zaken die mensen als ”goed” ”fijn” ervaren, dus over vormen van genezing. Alhoewel niet uitsluitend. Ook over Gods kracht in het lijden. Maar soms bekruipt me het gevoel dat er toch wel erg veel verwantschap is met seculiere bladen die ook over de mens gaan (hoewel dan niet over God).

    Maar, hoe kun je Gods leiding/openbaring kennen en merken? Alleen in Jezus Christus? Of alleen door het lezen uit de Bijbel? Of kun je God overal ontwaren, als je maar goed kijkt en/of genoeg bidt. En hoe en waar moet je dan kijken? En hoe moet/mag je bidden, als het om Gods leiding/openbaring gaat?

    In bevindelijke en evangelische kringen wordt vaak gesproken over ”Gods leiding” en dat ook zo ervaren en benoemd. Het kan dan alledaagse zaken betreffen bijv. dat God je laat zien welk huis je moet kopen, welke man of vrouw je moet trouwen. Iets kwam op je pad en je ervaart dat ”als van God”.
    Ook vaak een kwestie van christelijk taalgebruik denk ik, maar ook van vermenging van de categorien God en mens? Of toch niet? En spreekt God wel direct in onze dagelijkse werkelijkheid door openbaring?

    Misschien zijn dit voorbeelden die gebruikt kunnen worden in de dogmatiek. Vooral ook hoe Gods openbaring werkt of kan worden misverstaan, of soms mensen door zgn. openbaring gemanipuleerd kunnen worden door anderen. Want je kunt God ook ten onrechte achter je karretje spannen, in elk geval als de ervaren leiding niet spoort met de grondlijnen van Gods geopenbaarde Woord, de Bijbel.

    Ook hiervoor geldt: mocht ik in de ”prijzen” vallen voor een dankwoordje, dan wil ik u graag per e-mail mijn naam geven.

  4. Jochem Hemink
    13 april 2012 om 23:48

    Heel mooi om op deze wijze te laten zien dat dogmatiek meer is dan theorie, en een interpretatiekader kan bieden voor de werkelijkheid zoals die in het geloof wordt ervaren.

    De film As it is in heaven zit boordevol ‘dogmatische’ (H1) verwijzingen (vaker onuitgesproken dan uitgesproken)! De kern zit in het fragment waarin de vrouw uitroept “er bestaat geen zonde”, terwijl de film tegelijkertijd wel degelijk een idee over zonde meegeeft: koorleden die worden gepest en mishandeld zonder dat iemand er iets van zegt. U zou de volgende opdracht kunnen meegeven: bekijk de film As it is in heaven en bespreek met elkaar welke ideeën de film laat zien over de mens, zonde, de kerk en verlossing, en hoe die ideeën een rol spelen in het handelen van de verschillende filmpersonages.

    Als het gaat om openbaring (H5) laat de film The Matrix als een eigentijdse vertelling van Plato’s grotmetafoor op een prachtige manier zien hoe betrouwbaar inzicht in de ware aard van de werkelijkheid ons geschonken moet worden. Twee citaten kunnen dit illustreren: “Unfortunately, no one can be told what the Matrix is. You have to see it for yourself” en “Welcome… to the real world”. Mogelijk vraag: in hoeverre kan in de huidige werkelijkheid zoals we die ervaren een aanknopingspunt gevonden worden voor de werkelijkheid die het geloof schenkt?

    Ik besef goed dat dit seculiere voorbeelden zijn, dus het is aan u in hoeverre u deze kunt gebruiken in het boek. Bij de ‘dogmatiek’ van de eerste film zijn vanuit christelijk opzicht kritische vragen te stellen (omdat het uiteindelijk toch om zelfverlossing lijkt te draaien), en de tweede film bevat waarschijnlijk meer neoplatonistische of gnostische motieven dan christelijke symboliek.

    Bij de bespreking van Gods eigenschappen (H4) kan een verwijzing naar de film Bruce Almighty niet ontbreken. Ik heb die film weleens als spottend ervaren, maar ik vind nu dat de film des te scherper weergeeft hoezeer het misgaat als we menselijke ideeën over God en in het bijzonder over zijn almacht en handelen op God projecteren. Een mogelijke opdracht kan zijn samen uit te zoeken welk beeld de film schetst over het handelen van God en over almacht.

    • lezer
      14 april 2012 om 10:13

      Geachte heer Hemink,

      Ik was geboeid door uw bijdrage, verwoording en voorbeelden (hoewel ik die zelf niet ken). Want uw vragen zijn ook mijn vragen. En hopelijk gaat de dogmatiek daar op in.

      U schrijft:
      – ”Heel mooi om op deze wijze te laten zien dat dogmatiek meer is dan theorie, en een interpretatiekader kan bieden voor de werkelijkheid zoals die in het geloof wordt ervaren.”
      – ”Mogelijk vraag: in hoeverre kan in de huidige werkelijkheid zoals we die ervaren een aanknopingspunt gevonden worden voor de werkelijkheid die het geloof schenkt?”

      Uw voorbeelden spreken me aan. Het gaat inderdaad om ”the real world”. En niet om een dreamworld van menselijke ideeen over God en de werkelijkheid. De incarnatie liep uit op het kruis en de lichamelijke opstanding is aan gene zijde. Daarom is God nu zichtbaar in de gestalte van het kruis en is het geloof de zekerheid van de dingen die we nog niet zien. Met groet.

    • Jochem Hemink
      14 april 2012 om 10:18

      Ik denk nu dat mijn tweede voorbeeld de plank misslaat. Die film gaat toch over iets anders dan wat christelijke theologen openbaring noemen.

  5. 14 april 2012 om 10:30

    Mag ik wijzen op de volgende publicaties en onderzoeksgroepen?
    Ingo Reuter: Apostolische geloofsbelijdenis in confrontatie met de populaire cultuur: http://www.eva-leipzig.de/product_info.php?info=p3245_Der-christliche-Glaube-im-Spiegel-der-Popkultur.html

    De Handboeken Theologie en Populaire film: http://www.theologie-und-film.de/theologie-und-film.html

    Arbeitskreis Populäre Kultur und Religion (AKPOP) http://www.theologie-und-film.de/theologie-und-film.html die ook een serie uitgeeft: POPKULT (Populäre Kultur und Theologie)

    Het boek van Hans-Martin Gutmann, “Der Herr der Herrscharen, die Prinzessin des Herzen und der König der Löwen” (1998)

  6. Wouter Steenbeek
    14 april 2012 om 13:09

    Ik ben momenteel bezig aan een scriptie over Daniël Lohues, en ik wilde zowaar ook aandacht schenken aan de theologische aspecten van zijn teksten. Je kunt wel stellen dat ik hier wat aan heb, bedankt! (P.S.: Zodra de definitieve versie online staat houd ik u wel op de hoogte.)

  7. Willem-Henri den Hartog
    14 april 2012 om 17:34

    Goed initiatief om de systematische theologie te verbinden met cultuurdragers. Het is wellicht belangrijk om zgn. ‘klassiekers’ te gebruiken als voorbeelden. Vrij recente films kunnen wellicht een hype zijn. Een hype die toch een blijver was is de film The Passion of the Christ van Mel Gibson. Deze film laat zien hoe eeuwen lang het lijden (van Christus) in de Westerse cultuur een grote rol heeft gespeeld.
    Idem is voor uw onderwerp ‘ de theologie rondom Israel” de film Exodus van regisseur Otto Preminger een klassieker, de wording van de staat Israël wordt als een wonder geschetst.
    Inzake eigenschapsleer wordt het wat moeilijk. Wellicht is het handig om biografische films weer te geven waar ‘attributes’ worden uitgeleefd. Zoals genade in de film Wesley van John Jackman of in de film Luther. Of de film Babbette’s Feast van Gabriel Axel, waar door Gods genade het normale leven geheiligd wordt. Een interessante film is ook Chocolat van Lasse Hallstrom. Hierin wordt de nadruk gelegd op de kracht van de gemeenschap, een interessante film als het over ecclesiologie gaat. U kunt ook ideeen opdoen uit het boek De Bijbel Cultureel. Succes.

  8. 14 april 2012 om 18:06

    Wat een ontzettend leuk verzoek. Ik denk daar graag over mee. Wél met enige voorzichtigheid. Je kan je er mee op glad ijs begeven, omdat je de film zodanig illustrerend gebruikt, dat het geen recht doet aan de verscheidenheid aan interpretaties die een film kan hebben. Dat gezegd hebbende, zal ik een paar films noemen.

    No Country For Old Men (Joel & Ethan Coen, 2007), waarin het noodlot van kwaad een centraal thema volgt. Ik vergelijk het kop of munt gooien van Anton Chigurh met het bijbelse lot werpen. Ook is de aanklacht van Ed Tom Bell naar God heel interessant in deze context.

    The Tree Of Life (Terrence Malick, 2011), over de schepping van de aarde, natuur versus genade, en over de relatie God / Schepper en mens

    The Dark Knight (Christopher Nolan, 2008), over het kwaad, en hoe kwaad geen ander doel dient dan chaos en verwarring scheppen.

    A Serious Man (Joel & Ethan Coen, 2009), over de ondoorgrondelijkheid van de wil van Hasjem (God).

    Doubt (John Patrick Shanley, 2008), over het verschil tussen geloven en weten. Geen film die je beter het verschil weet duidelijk te maken, en jou de vraag doet stellen: wat geloof je?

    Fight Club (David Fincher, 1999), over de vaderfiguur, en het ontbreken ervan. Ook een hele interessante film voor theologische reflectie.

    Dit zijn zo een paar films die als eerste in mij opkomen. Ik heb over de films van Joel & Ethan Coen (No Country For Old Men en Oh Brother Where Art Thou?) een scriptie geschreven, door ze te analyseren op religieuze vormen (vrij naar sociologie van Emile Durkheim). Desgewenst kan ik die toesturen.

    Ik ben erg benieuwd naar het resultaat!

    • lezer
      18 april 2012 om 09:37

      Tjonge, tjonge, wat een cultuurkenners toch allemaal op deze blog!

      Ik moet maar eerlijk bekennen. Niet één van de films, die op deze blog worden genoemd ken ik, zelfs niet qua naam. Zo wereldvreemd ben ik kennelijk. Het zegt me allemaal niets. Dat moet ik tot mijn schande zeggen.
      En dergelijke voorbeelden in een dogmatiek gaan voor mij dus ook geen verheldering brengen in het denken over God.

      Misschien besteed ik dan toch echt veel te veel tijd aan het Bijbellezen en moet ik meer tijd inruimen om naar de film te gaan. Misschien dat ik dan God wel wat beter ga begrijpen. En misschien gaat het evangeliseren me dan ook voortaan beter af, want daar ben ik te wereldvreemd voor wellicht.

      Hoe zouden vroegere generaties, die geen film kenden en het met de plaatjes en voorbeelden uit het OT moesten doen, de Bijbel en dogmatiek toch ooit goed hebben kunnen begrijpen, vraag je je af.

      met groet

  9. Paul van Loon
    16 april 2012 om 09:30

    Dat het zoeken naar culturele uitingen prikkelend kan werken begrijp ik. Vanuit de cultuur is echter niet te verwachten dat er antwoorden komen die boven openbaring uitgaan.

    Dat gezegd hebbende, films zijn aansprekend voor veel mensen, maar tegelijkertijd is het ontzettend lastig om over een enkele interpretatie van een film te spreken, vaak zijn ze voor velerlei uitleg vatbaar. In sommige films is een essentie terug te vinden van emotionele of morele themas en soms zelfs geestelijke themas, die bruikbaar zouden kunnen zijn. Een voorbeeld: ‘The Lord of the Rings’. Ook hierover is natuurlijk al uitgebreid gesproken, en er zijn ook verschillende Christelijke bronnen die zich bezighouden met het duiden van films. Een andere inspirerende manier om met film bezig te zijn is de (gedramatiseerde) documentaire. Het genoemde ‘Des dieux en des hommes’ valt in die categorie, maar ook bijvoorbeeld ‘Sophie Scholl – Die letzten Tage’.

    In het zoeken naar meer inzicht, helpt het ook om de tegenstelling te zoeken. Er werd gerefereerd aan geluiden uit andere godsdiensten, daarin mag zeker niet de islam en het leven van zijn grondlegger ontbreken. Juist omdat in de huidige maatschappij de islam zoveel zichtbaarder wordt, en tegelijkertijd nog zo slecht begrepen wordt. De morele claims uit de islam lijken in eerste instantie zelfs aantrekkelijk voor Christenen, maar de grote verschillen zitten in de leer over vergeving, genade en verlossing, en de unieke positie van Christus. In een vergelijking kan de unieke positie en rol van de Here Jezus hierdoor goed getekend worden.

  10. lezer
    16 april 2012 om 11:41

    3. Concreet: wie weet er een goed voorbeeld van een (al dan niet seculiere) cultuuruiting die iets duidelijk maakt van wat er op het spel staat in de dogmatiek c.q. de geloofsleer als geheel (hoofdstuk 1).

    Er zijn voorbeelden genoeg van cultuuruitingen die iets duidelijk maken van wat er op het spel staat in de dogmatiek: man/vrouw, homosexualiteit etc. Met hermeneutische sleutels kunnen theologen alle kanten uit. Je laat Bijbelteksten gewoon zeggen wat je wilt, door woorden naar believen in te vullen. Maar, nu even over een actueel onderwerp: ontwikkelingshulp. Idem dito.

    Godsdienst is ontwikkelingswerk geworden.

    Het heeft me altijd bevreemd waarom christelijke ontwikkelingshulporganisaties de bijbel nodig hebben. Want, voor ontwikkelingswerk heb ik helemaal geen godsdienst nodig. Velen, zonder godsdienst, doen immers even zo goed, zo niet beter.

    Ik wil laten zien hoe godsdienst gebruikt wordt voor oneigenlijke doelen en chr. organisaties ‘’godsdienst’’ misbruiken en kerken hun vaak navolgen. En wat er op het spel staat t.a.v. de geloofsleer bij deze cultuuruiting.

    Seculiere media doen regelmatig een stevig emotioneel beroep op de goed-gevige (en goed-gelovige) Nederlander. Christelijke hulpverleningsorganisaties volgen al snel in dit spoor met een zelfde beroep op christenen en kerken. Of deze vorm van hulp ook helpt vragen de kerken zich niet af. Dat willen ze niet weten. Ook weten ze niet dat er talrijke niet-christelijke organisaties zijn die hetzelfde werk (beter) doen en er zelfs hulpconcurrentie is (lees: teveel hulp wordt aangeboden). Ook weet men niet dat die vormen van hulp vaak niet helpen en lokale samenlevingen eerder kapot (en afhankelijk) maken. Desondanks blijft men collecteren en ‘’goed doen’’.

    Terwijl kerken in leden slinken groeit deze hulpverleningstak, zelfs in deze tijd van crisis. Een groeisector noemt men dat. (ND van 12 maart 2012: Woord & Daad: € 37 miljoen. ZOA: € 29 miljoen. Dorcas: € 19 miljoen. Red een Kind: € 12 miljoen. Tear: € 10 miljoen en vele andere).

    Deze groei van ontwikkelingswerk onder christenen is mijns inziens een gevolg van een verschuiving in theologie en een aanpassing aan de moderne tijdgeest (van medemenselijkheid) en een vorm van (wereldverbetering) ideologie. De ‘’evangelicalisering’’ van de kerken speelt daarbij ook een voorname rol. Het beroep op de portemonnee van kerkmensen is vaak vanuit een zelfstandig OT, met losse teksten. Micha en Amos zijn daarbij populair bij christelijke fondsenwervers. De bijbel lijkt een uitstekend fondsenwervingsboek. Want hulp ‘’moet van God’’. Ik noemde al dat je ‘’God’’ niet nodig hebt om goed te doen. En motivatie en zingeving vanuit het geloof ook niet. Want christenen zijn echt niet de enige die zich bewegen in deze ‘’markt’’.

    De kruis theologie van het NT van verzoening met God en verlossing van zonden (Paulus) heeft hier, zo komt mij voor, plaatsgemaakt voor een andere theologie die op de ‘’wereld’’ is gericht. Ik noem de (Anglicaanse) incarnatie theologie, de theologie van het Koninkrijk en een eenzijdig beroep op de opstanding, trinitarische spreiding, post-millenialisme e.d..
    Deze theologieen laten zien hoe de geloofsleer zich aanpast aan de cultuur.

    Je gaat gewoon bijbelse begrippen naar believen invullen, selecteren en uitvergroten en op maat snijden voor je chr. ideologie. De theologie ontmaskert de cultuur niet meer, maar past zich aan, en wil zich acceptabel maken voor de wereld. Het accent ligt dan (weer) op ‘’deze wereld’’ en ‘’aardse dromen’’. Berkhof en de Wereldraad van Kerken zijn (via de achterdeur) terug in een andere gedaante. Er wordt aansluiting gezocht bij het gedachtegoed van de Lausanne beweging (John Stott), sociale heiliging (Wesley) en zingeving (N.T. Wright). Ontwikkelingshulp is ‘’het evangelie’’ geworden in het oprichten van (aardse) tekenen en milleniumdoelen.

    Dit is een voorbeeld hoe de geloofsleer is aangepast aan een cultuur(uiting). Voor je het weet heb je een andere godsdienst en is evangelieverkondiging ontwikkelingswerk of vluchtelingenhulp geworden.

    Er staat bij christelijke ontwikkelingshulp organisaties veel op het spel als het gaat om de geloofsleer. Het raakt direct hun bestaansrecht, hun groeiprognoses, hun mooie salarissen en portemonnee. Daarvoor passen ze de theologie aan aan de organisatie (groei) doelstelling. Dan is godsdienst ineens ontwikkelingswerk geworden.

  11. NN
    17 april 2012 om 17:32

    graag twee verzoeken.
    a. kunnen de noten in het boek net als bij de recente boeken van Van de Beek onderaan de pagina worden geplaatst. Het gezoek achterin het boek is vervelend.
    b. kan het boek zo worden uitgegeven dat het bij lezen halverwege niet uit de band knapt? De recente boeken van Van de Beek, God doet recht en Lichaam en Geest van Christus, zijn wat dat betreft niet echt goed uitgegeven. Halverwege knapt de band. En dat is vervelend. Kan de uitgever daar niet iets aan doen.

    • lezer
      17 april 2012 om 21:54

      Geachte NN,
      U krijgt mijn volledige bijval.
      Want mijn boeken van deze uitgever vallen ook in brokstukken uiteen.
      Dergelijke dikke boeken moeten hardcover zijn of minstens ingenaaid.
      Want je wilt ze op je bureau open kunnen leggen zonder dat ze doormidden breken. Dan maar een paar € meer voor een goed boek.
      Nu maar hopen dat de volgende druk hier al rekening mee houdt.
      Laat de uitgever in de leer gaan bij UITGEVERIJ MEDEMA-HEERENVEEN. Want die weten hoe dat moet.
      Zie de dogmatieken van Ouweneel: prachtig drukwerk en gebonden.

  12. Yme Horjus
    17 april 2012 om 17:44

    Ik ben benieuwd of in het hoofdstuk over de kerk ook aandacht wordt gegeven aan de tucht. Bram van de Beek breekt een lans voor het opkomen voor de tucht, maar is daarin niet helder. Waarschijnlijk kan dat ook niet in de volkskerk. Maar hoe functioneert de vermaning in de gemeente vandaag en is er ruimte voor Matth. 18:15-18?

    • lezer
      17 april 2012 om 21:46

      Geachte heer Horjus,
      De verbinding die u legt tussen volkskerk en (gebrek aan) tucht kunt u in elk geval niet in verband brengen met VDB. U heeft de reactie van VDB in Soteria 4, 2011 op uw artikel in Soteria 3, 2011 toch niet gemist? VDB vindt een volkskerk een vierkante cirkel, reageert hij op uw veronderstelling. En vervolgens legt hij toch helder aan u uit wat hij onder tucht verstaat?: ”Wie niet deugt in leer en leven moet vermaand en wie niet gehoorzaamt, nogmaals terechtgewezen en tenslotte in het uiterste geval verwijderd”. Waar hoor je dát nog? Het verband waarin u VDB noemt doet geen recht.
      met groet

  13. meedenker
    18 april 2012 om 12:46

    Geachte professoren,

    Ik stuur u een deel van een artikel dat in De Oogst stond. Het staat vandaag op CIP. Van ds. Schouten. Waar hij bevreesd voor is, dat is ook mijn vrees. Vooral ook als we teveel willen gaan luisteren naar de huidige cultuur. Want dan komen er wellicht vreemde gedachtenkronkels de kerk en de dogmatiek binnen waar de bijbel vreemd aan is.

    ARTIKEL
    Feel good christendom net zo gevaarlijk als vrijzinnigheid

    Het huidige feel good christendom is minstens zo gevaarlijk als vrijzinnigheid, stelt ds. Hans Schouten in De Oogst, het maandblad van Tot Heil des Volks. “Het geloof waar de Bijbel van spreekt, is geloof met stevigheid. ‘Kom ik om, dan kom ik om’, zegt Esther. Dat is heel andere taal dan een liedje dat ik pas hoorde: ‘Just a little talk with Jesus makes it right’. Daar krijg ik pukkeltjes van in m’n liezen. Hoe kun je zo’n liedje zingen? Het leven is een slagveld. We worden voortdurend belaagd door vijanden, maar veel opwekkingsliedjes zijn net evangelische slaappillen. Daarom houd ik zo van de psalmen. Daar komen de vijanden in voor.”

    Volgens Schouten sluipen met het feel good evangelie vreemde gedachtekronkels de kerk binnen. Zoals het idee dat je het verlies van een dierbare ‘een plaatsje moet geven’. “Mijn enige broer stierf als soldaat in Indië. Mijn vader overleed toen ik negentien was, vlak voordat ik hem allerlei vragen wilde stellen over het leven. Dat heb ik nog steeds geen plaatsje gegeven en dat wil ik ook niet. De dood is een vijand, zegt Paulus.”

    Als christenen moeten we zonder schroom de waarheid spreken, vindt Schouten. Tegen een man die zijn vrouw voor een ander verlaten had, zei de geboren Amsterdammer eens: ‘Ik zal bidden dat je doodongelukkig wordt bij je nieuwe vriendin.’ Zijn gebed werd verhoord. De man werd doodongelukkig bij zijn nieuwe vlam en is uiteindelijk weer naar zijn vrouw teruggegaan. “Soms is ongeluk vinden waar je geluk verwacht, de beste manier om terug op het rechte spoor te komen.”

    Dit artikel verscheen eerder in De Oogst, het maandblad van stichting Tot Heil des Volks.

  14. Douwe
    20 april 2012 om 00:09

    Inspirerende vragen!
    Je kunt niet om C.S. Lewis heen, die buitengewoon veel heeft gedaan om de impact van cultuur op de (geloofs) beleving bespreekbaar te maken. Bijv. in De beeldhouwer en zijn beeld
    Recente films over Narnia bevatten passages waarin de impact van het beeld dat we van God kunnen hebben mooi wordt geïllustreerd.
    In 2010 had ik persoonlijk veel aan enkele discussie tijdens Cape Town 2010 van de Lausanne Movement.
    Ik geef een m.i. relevante link door:
    https://dl.dropbox.com/u/1275504/justpoliticsweb/justpolitics/Articles/Entries/2010/4/3_Total_Recall_-_staying_faithful_by_being_relevant.html

    Over de relevantie van theologie over Israel, zie:
    http://conversation.lausanne.org/en/conversations/detail/11418

    Veel succes met praktisch hanteerbaar maken van “dogmatiek”!

  15. 23 april 2012 om 16:07

    geachte professoren,
    uw vraag is wat onduidelijk. u zegt: sporen van dogmatische vragen vinden we ook in cultuuruitingen. wat wordt hiermee bedoeld? ik lees over allerlei films etc. waarom neemt u niet gewoon de krant en waar daar dagelijks instaan. dat staat vol met dogmatische vragen. laat ik er slechts een paar noemen.
    a. 9-11 is dat niet een bewijs voor de kwaadaardigheid van religie….
    b. Spreek Breivik of Robert M. vrij. de wereld zal te klein zijn. is dat niet een ‘bewijs’ herinnering aan vergelding. en dat de bijbelse gedacht van verzoening door voldoening zo vreemd nog niet is…
    c. neem de huidige financiële en economische crisis. Geen bewijs dat we er in ons leven zonder vast normen niet uitkomen?
    d. denk eens na over de moderne slavernij in de prostitutie. Zelfs seculiere mensen verwerpen dit, absoluut. Geen aanwijzing voor een absolute moraal. en zo ja waar komt die dan vandaan…..
    e, mensen leven in relaties. dat is fundamenteel. Geen aanwijzing dat we in de godsleer ook in relaties moeten denken?
    f. in het voorjaar beging alles weer te bloeien. dat geeft toch een besef van iets hogers. waarom moeten we volgens de moderne wetenschap die besef als niet ter zake onderdrukken?

    etc. etc. etc. elke dat kun je vanaf de voorpagina van elke krant wel een lijn trekken naar de geloofsleer. waarom wordt dat eigenlijk maar zo weinig gedaan?
    groet

  16. […] onze vorige blog riepen we op om reactie omtrent de vraag naar de rubriek ‘Om erin te komen’. Daarop kwam heel […]

  17. Arjen Terlouw
    24 april 2012 om 10:49

    Er is al heel veel genoemd aan suggesties. Ik wil er nog iets aan toe voegen. Momenteel is er in de Amerikaanse godsdienstwijsbegeerte veel aandacht voor de problematiek van de ‘divine hiddenness’, ook wel ‘divine silence’. Daarover lezend schoot me een mooi artikel van Nico den Bok te binnen (Bloknoot – christelijk literair tijdschrift – jrg.6, nr. 1 (1997); p.84-92), waarin hij de film Loch Ness (regisseur John Henderson) bespreekt in het kader van onthulling en toedekking. Toen ik destijds met dat artikel in mijn achterhoofd de film bekeek, gaf het mij inderdaad een mooi perspectief op de vragen naar openbaring en verberging. Een aanrader!

  18. 3 mei 2012 om 11:36

    Beste oud-docent Cees vd Kooi,

    een lovenswaardig en dapper initiatief, om na de onvolprezen Berkhof, een nieuw inleidend werk neer te zetten.
    als cultuurvoorbeelden:
    – In het werk van Nescio komt een bijzonder agnostisch Nederlands Godsbeeld naar voren (en bij vlagen een pan(en)theistisch levensgevoel) dat aardig inleidt in de vraag naar Openbaring. Nescio sluit bijna naadloos aan op Prediker.
    – vergelijkbaar, maar meer eigentijds, het werk van dichter Marjoleine de Vos, over God als ‘Al-Afwezige’
    – Willem-Jan Otten in zijn dichtbundel ‘Welkom’: het gedicht ‘hoeveel weet ik van u?’ stelt heel indringend de vraag naar de mogelijkheid van Godskennis en hoeveel / hoe weinig we weten.
    – de mooiste film over de (on)mogelijkheid van wonderen:
    ‘Lourdes’ (prijswinnaar publieksprijs IFFR 2010)
    Hopelijk kunnen jullie er wat mee.

    Veel wijsheid en alle goeds,

    Rian Veldman
    predikant te Rotterdam-Kralingen
    http://www.protestantskralingen.nl