Theologie

Het verhaal van dit boek begint 25 jaar geleden.

Tijdens de presentatie van het boek De Geest onderscheiden op vrijdag 24 november 2017 in de Jacobikerk in Utrecht, gaf Andries Zoutendijk een korte reactie over de totstandkoming van het boek dat hij samen met Willem Maarten Dekker schreef. U kunt op deze pagina zijn toespraak lezen. Gisteren publiceerden we de lezing van dr. Aaldert Gooijer.

 

Het verhaal van dit boek begint 25 jaar geleden.

Ik wilde studie maken van de Heilige Geest. Waarom wil je studie maken van de Heilige Geest? Alsof je die ooit zou kunnen snappen. Maar nee, studeren in de Heilige Geest heeft te maken met zoeken naar zijn aanwezigheid en het heeft als doel om Hem eren samen met de Vader en de Zoon.

Mijn studie was een vervolg zijn op mijn studie voor het doctoraal examen. Ik had me al verdiept in Gunning over ons leven in de Heilige Geest (deel 3 van de Blikken in de Openbaring) en ik had deel 3 gelezen Calvijns Institutie, over de verborgen werking van de Heilige Geest. In het spoor van Calvijn is er in de Nederlandse theologie steeds bijzondere aandacht geweest voor wat de Geest in ons en met ons doet. Daarnaast stelden theologen als Noordmans en Berkhof ook de vraag wie de Geest is, met welke woorden we zijn identiteit kunnen omschrijven. Die vraag heb ik opgenomen en mijn motivatie werd gestimuleerd door de opkomst van de evangelische en charismatische bewegingen, die de Geest centraal stelden en daarbij vooral de gaven en het enthousiasme door de Geest benadrukten. Het woord power en empowerment werd een centraal begrip. Door de Geest word je gevuld met kracht, je ontwikkelt je nieuwe menszijn en je leeft vanuit de overwinning van Christus.

Als de Heilige Geest een goddelijke persoon is dan is hij meer en anders dan een groeikracht die zich vermengt met mijn mens-zijn. Gods Geest en die van mij worden wel intiem op elkaar betrokken maar ze blijven ook van elkaar onderscheiden.

Ik vond dat toen en nu nog te eenzijdig-optimistisch: de Geest wordt gereduceerd tot een
innerlijke kracht die wonderwel aansluit bij eigen menselijke verlangens, de Geest is zoiets als een groeihormoon. Als we de Geest identificeren hebben we aan het woord kracht niet genoeg. Daarom wilde ik onderzoeken wat het betekent, dat de Heilige Geest in de christelijke traditie persoon genoemd wordt. God is één wezen in drie personen. Als de Heilige Geest een goddelijke persoon is dan is hij meer en anders dan een groeikracht die zich vermengt met mijn mens-zijn. Gods Geest en die van mij worden wel intiem op elkaar betrokken maar ze blijven ook van elkaar onderscheiden. Gelukkig maar, want dan kan de Geest als het enthousiasme weg is toch nog met ons verder.

Hier lag mijn aanvankelijke motivatie en zo ontstond ook de titel van het boek: De Geest onderscheiden. Een studie naar het persoon zijn van de Heilige Geest. In overleg met Prof. Gerrit de Kruijf in Leiden kwam er een klassieke, ouderwetse opzet voor een dissertatie: eerst het ontstaan en de traditie van het dogma (vroege kerkgeschiedenis), dan terugvragen naar de bijbel (dat voelde ik aan als de kern: zijn er redenen om vanuit de bijbelse gegevens te spreken over de Geest als een eigen goddelijke persoon? Bij de Vader kunnen we ons een persoon indenken en bij de Zoon ook maar hoe is dat bij de derde?) en ten slotte een dogmatische verwerking in gesprek met een aantal hedendaagse theologen. Die opzet is er met dit boek ook uitgekomen. De lange ondertitel getuigt daarvan. (Hopelijk schrikt die aspirant-kopers niet af).

De Geest onderscheiden

Ik had al flinke stukken tekst klaar toen ik besloot met het project van een proefschrift te stoppen. Tot mijn verrassing bleek een van mijn begeleiders, dr. Willem Maarten Dekker, bereid mijn teksten te bewerken en een systematisch slothoofdstuk toe te voegen. Dankzij hem is het boek meer leesbaar geworden dan ik zou hebben geschreven en ook een creatiever en spannender boek, waarin een eigen doordenking plaatsvindt van het begrip persoon en waarin het denken over de Geest in gesprek gaat met de westerse filosofie.

Het is voor mij verbluffend hoe hij dat in een aantal weken voor elkaar heeft gekregen. Joanne en de kinderen zullen er iets van gemerkt hebben, temeer daar vader met nog twee andere boeken bezig was (die inmiddels ook zijn verschenen). Ik dank Willem Maarten hier met een lichte Japanse buiging voor zijn bereidheid om dit te doen en ook voor de geleverde inhoud.

Terugdenkend aan het begin van dit project herinner ik me de Leidse promovendi-bijeenkomsten. Dat waren inspirerende stonden afwisselend onder leiding van professor Bram van de Beek en professor Gerrit de Kruijf. Tot ons verdriet is de laatste niet meer onder ons en toen Willem Maarten en ik ons afvroegen aan wie we het boek zouden opdragen hoefden wij niet lang na te denken. Het boek is opgedragen aan de nagedachtenis van Gerrit de Kruijf, onze voorganger, vriend en leermeester. We zijn blij dat zijn echtgenote Jany hier aanwezig is en aan haar wil ik nu het eerste exemplaar overhandigen.

Andries Zoutendijk
Utrecht, 24 november 2017

N.a.v. De Geest onderscheiden / Willem Maarten Dekker en Andries Zoutendijk / Uitgeverij Boekencentrum / als paperback en als ebook

Geen reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *