Kerkelijk jaar

Van Advent naar Kerst – dag 18

Kerst is waarschijnlijk het meest bekende en gevierde christelijke feest. Ook
niet-christenen vieren het feest met uitgebreide maaltijden en met begrippen
als vrede en gezelligheid. De donkere tijd eind december doet mensen verlangen
naar warmte en behaaglijkheid. Voor de commercie is kerst ook een belangrijke inkomstenbron.
Christenen willen Kerst inhoudelijk vorm geven, maar beseffen tegelijkertijd dat het onlosmakelijk verbonden is met Pasen. Ze willen niet blijven steken bij het ‘Kind in de kribbe’. Toch is het vaak met en rond de Kerst zo druk met allerlei vieringen en visites buitenshuis, dat er geen energie meer over is om met het gezin nog aandacht te geven aan de essentie van Kerst. Bovendien heeft iedereen het vaak al meer keren gevierd; de diverse vieringen op school, in de kerk en  soms ook nog op de club of zondagsschool. Wat kun je daar nu nog als gezin
aan toevoegen, zeker als je er in de adventstijd al redelijk wat tijd aan hebt besteed? Door op een eenvoudige wijze thuis aandacht te geven aan Kerst, kun je ook als gezin daar de diepere essentie van beleven.
Tip: leg in de planning vooraf vast wanneer je dat moment zult beleven. Anders zijn de kerstdagen voor je het weet voorbij en komt het er niet meer van.

Versieren van de kerstboom
In veel gezinnen staat tegenwoordig een kerstboom. Soms mogen kinderen helpen om de boom te versieren. Het moment van versieren kun je aangrijpen om kinderen te betrekken bij de essentie van Kerst. Een moeder maakt van het versieren ieder jaar een feest, doordat de kinderen alle versiersels er in mogen hangen. Tijdens het versieren vertelt de moeder het hele kerstverhaal. De kinderen luisteren ademloos en aan het eind is de boom versierd. Door passende versieringen te maken of te kopen, kunnen de afbeeldingen het verhaal versterken. De boom is de komende weken niet alleen een gezellig element, maar ook drager van het verhaal. De gebeurtenis van het versieren is een soort ritueel geworden. De kern van dit idee is bij meer feesten, met andere versieringen en andere verhalen, te gebruiken.

Kerstmaaltijd
Tegenwoordig zijn onze kerstmaaltijden zeer overdadig en luxe. Soms ook nog
meer dan één keer tijdens de kerstdagen en vaak met familie en vrienden. Voor
kinderen is dat niet altijd een echt feest.
Denk er ook eens over na om in ieder geval één maaltijd met het eigen
gezin te vieren en bedenk dan wat voor je kinderen een echte feestmaaltijd is.
Door ze mee te laten denken over het menu, wordt het ook echt een feestmaal
voor hen. Onze kinderen hielden toen ze klein waren niet van al dat warme eten. Ze kozen voor allerlei lekker hapjes met crackers, stukjes fruit, chips, plakjes worst, tomaatjes, enzovoort. Dat alles werd mooi gerangschikt op een groot bord of grote schaal. Het was een echt feest om dat te nuttigen bij de open haard in de zithoek. Een mooi voorgelezen kerstverhaal tot slot maakte het
feest compleet.
In andere gezinnen is een ontbijt op een van de kerstdagen de gelegenheid om Kerst in het gezin te vieren. Door ook beschuit met muisjes op de tafel te zetten,
benadruk je dat kerst een geboortefeest is.

Je kunt een ‘kerstgezinsliturgie’ maken voor een kleine viering. Een programma kun je schrijven op een gekleurd stuk papier in de vorm van een kerstboom. Schrijf de diverse onderdelen op, waardoor er ook een duidelijk begin en einde aan de viering zit. Kan ieder gezinslid iets bijdragen? Een verhaal door papa, een gedichtje van school door een van de kinderen, wensliederen door allen en wat lekkers tot slot. Feest! Hoe groter de kinderen, hoe meer inbreng van hun kant. Verzamel al een week voor kerst de diverse onderdelen, dan heeft ieder alle tijd om het voor te bereiden.
Bovenstaand idee kun je combineren met een maaltijd. Als kinderen groter
worden kun je ze steeds meer in handen geven. Ieder gezinslid, of per tweetal,
maakt een menu-onderdeel en bedenkt daar ook een inhoudelijke bijdrage
bij.

Tafel versieren: samen met de kinderen de tafel dekken voor het kerstmaal. Kinderen kunnen bijvoorbeeld zelf placemats maken en versieren, kaarsenstandaardjes maken en takjes op tafel leggen. Kerststukjes kun je ook van tevoren maken. Zet bij ieder bordje een versiering of een eigen kaarsje. Er zijn allerlei leuke boeken over te koop.

Nog andere mogelijkheden om te doen:
Gekleurde stompkaarsen versieren met gekleurde kneedwas door er voorstellingen van Kerst op te maken. Het is zelfs mogelijk een kleine kerststal te maken door een soort holletje uit te snijden. In die ruimte maak je met de was
kerstfiguurtjes. Op de kaars kun je sterren en andere figuren plakken. Op een
andere kaars kun je de voorstelling van herders en engelen of wijzen maken.

Maak een kersttafeltje, waar je het verhaal van Kerst ‘ziet’. Sommige mensen
gebruiken daar een kerststalletje voor (gekocht of zelfgemaakt). Ook kun je
daarvoor een kinderbijbel met mooie afbeeldingen gebruiken of zelfgemaakte
kindertekeningen. Heb je passende attributen die er bij kunnen staan? De werkjes die de kinderen op school maken kunnen daar ook een plek krijgen.

Timmeren van kerststalletje: op de zaterdagen voor kerst kun je samen met
de kinderen van afvalhout, dat je vaak wel bij de doe-het-zelf-zaak kunt krijgen, een kerststalletje timmeren. Wat mos op het dak geplakt, wat stro in de stal. De figuren kunnen van klei worden gemaakt. Lapjes en draadjes maken de figuren af.

Er zijn in de christelijke boekwinkels posters te koop met mooie ‘ramen’ van kerstvoorstellingen om in te kleuren. Als kinderen van kleuren houden, is dat een heel leuk werkje om gezamenlijk te doen. Leg hem ergens centraal neer en werk er af en toe even aan. Vergeet niet dat kinderen het heerlijk vinden als ouders ook meedoen. Als de plaat af is, kun je hem, door hem in te smeren met olie, ‘echt’ doorzichtig maken. Tijdens het kleuren heb je heel wat gelegenheid om te praten over kerst en wat het met je doet.

Kleine kerstfiguurtjes kun je maken van fimoklei of van brooddeeg (zie het recept bij het paasfeest op pagina 52) voor in de kerstboom. Denk wel aan een
klein gaatje voor een lintje, touwtje of ijzerdraadje om het figuurtje op te kunnen hangen.

Samen kerstkaarten maken, kan feestverhogend werken. Ook als kinderen klein zijn, vinden ze het prachtig om te werken met glitter en gekleurd papier. Zodra ze wat kunnen schrijven, vinden ze het leuk om zelf een kaart voor oma of een andere dierbare te schrijven.

Een echt vuur voor de herders. Het uitspelen van het kerstverhaal is met jong en oud heel goed te doen. Dekens, lakens, spullen uit de verkleedkist en misschien
‘oud en nieuw-sterretjes’ voor de engelen. Voor een echt vuur neem je een oude koekenpan. Doe er een laagje zand in voor de isolatie. Daarop een kilo zout.  Strijk het niet te glad. Giet er spiritus op (een derde tot een halve liter) dat in het zand trekt. Een houten plank eronder als onderzetter en steek je vuurtje maar aan. Een groot deksel bij de hand om het vuur snel te kunnen doven. Alle andere lampen moeten uit. Sluit het toneelspel af door kerstliederen te zingen rond het vuur.

Vertel het kerstverhaal vanuit het gezichtspunt van een herder. Kom op een goed gekozen moment ineens de kamer binnen als herder (een oud gordijn en misschien een nepbaard maken je zo tot herder). Wees verschrikt en opgetogen
en vertel wat je zag toen je ’s nachts de wacht hield. De kinderen zullen ademloos luisteren. Leef je van tevoren goed in het verhaal in. Wat gebeurde er? Hoe  reageerde je? Wat dacht je? En wat deed je toen? Een hulp kan zijn om uit het boekje van Else Vlug (kerstverhalen) een dergelijk verhaal te lezen.

Christingle: Uit Engeland overgewaaid is de traditie om met kinderen een Christingle te maken. Bovenop een sinaasappel of mandarijn wordt een verjaarskaarsje gezet. Naar vier kanten wordt een cocktailprikker in de sinaasappel geprikt met daaraan rozijnen, druiven of zachte snoepjes. Om de sinaasappel komt een rood lint.
Dit kerstwerkje heeft verschillende symbolische betekenissen. De sinaasappel stelt de wereld voor. Het kaarsje, Jezus als het Licht van de wereld. De rozijnen en vruchten zijn de vruchten van de Geest. Het rode lint betekent de verlossing door Jezus’ bloed. Het is leuk om met de kinderen daarover te praten tijdens
het maken. Misschien kunnen ze het ook uitleggen als ze de Christingle aan iemand geven.

Kies uit bovenstaande ideeën wat past bij je gezin. Dat kan jaarlijks verschillen. Maar let er wel op dat je in de drukte van kerst ook een aantal dingen doet die traditie worden en gaan horen bij je gezin. Dingen die kinderen herkennen zodat
ze kunnen zeggen: ‘Dat is bij ons Kerst.’

Bron: Site van der Gugten, Tineke Lous en Annette Noordhof, Van feest naar feest. Vieren in het gezin