Christelijk geloof is allereerst een relationeel geloof, zo ziet bisschop Gerard de Korte bevestigd in het boek Dialoog met novicen van Thomas Kempis, dat onlangs in een Nederlandse vertaling uitkwam.

Een bezoek aan een klooster is in het huidige Nederland zeer in trek. Kloosters zijn al maanden van te voren volgeboekt. Toch geeft de Konferentie Nederlandse Religieuzen (KNR) als prognose dat veel kloosters de komende jaren hun deuren zullen moeten sluiten bij gebrek aan zusters en monniken. Enkele dagen rust en stilte is voor veel tijdgenoten nog uitermate aantrekkelijk maar een permanent verblijf als kloosterling kan steeds minder mensen boeien.


Thomas (a) Kempis (1380-1471) leefde in een heel andere tijd. De grote antropocentrische omslag van de Verlichting had nog niet plaats gevonden. Met andere woorden: niet de mens maar God en het eeuwig leven stonden bij Thomas in het middelpunt. Voor Thomas stond het hemels baldakijn nog stevig boven het bestaan. Voor hem vormde het verblijf in een klooster de beste plaats om God te zoeken en te vinden.
In zijn Dialoog met novicen, gedateerd rond 1437, en goed leesbaar vertaald door Frank de Roo, gaat Thomas het gesprek aan met een jonge novice, een nieuweling in een klooster.


Vroomheidsbeweging

Thomas (a) Kempis is onlosmakelijk verbonden met de beweging van de Moderne Devotie. Een vroomheids- en kerkelijke vernieuwingsbeweging uit de vijftiende eeuw met sterke wortels in het IJsselgebied maar met doorwerking in geheel West Europa.
De Moderne Devoten streefden naar een terugkeer naar de eenvoud van het christelijk begin. In een crisistijd is het altijd goed om te vragen waar het de eerste christenen om ging en waar het actueel om zou moeten gaan. Zo deden ook de Moderne Devoten.
Zij vroegen naar de kern van de christelijke identiteit. In het speuren naar het kloppend hart van het christelijk geloof vallen bij de Moderne Devoten minstens vier zaken op: de nadruk op de betekenis van het doopsel van iedere christen, het grote belang van het geloofsgesprek (collatio) rondom een geopende Schrift, de betekenis van onderlinge gemeenschap en het belang van de vriendschap met Jezus. Zo kreeg een eenvoudige christelijke spiritualiteit gestalte. Niet hoogdravend maar met beide voeten op de grond.

Thomas schreef zijn boekje voor de aspirant-kloosterling. Maar heeft dit werkje ook nog betekenis voor de hedendaagse mens in het algemeen en de christen in het bijzonder? Eerlijk gezegd word ik wat heen en weer geslingerd. Thomas staat in de lange christelijke traditie van de contemptus mundi, de minachting van de wereld. Natuurlijk is het belangrijk om de Bijbelse waarschuwing ter harte te nemen wel in de wereld maar niet vàn de wereld te zijn.
Thomas bedoelde de minachting van de wereld als een geestelijke omgang met de materie. Niet afhankelijk zijn van aardse goederen, menselijke oordelen en menselijk opzicht. Maar ik vermoed dat veel moderne lezers bij Thomas een dualistische wereldmijding bespeuren die veraf staat van het huidige levensgevoel, zeker in Nederland.


Natuurlijk is het belangrijk om afstand te houden van de wereld in de betekenis van kwaad en zonde. Maar tegelijkertijd is de wereld ook kosmos, een sieraad met een sacramentele verwijzing naar de Schepper. Toch biedt Thomas ons inzichten die de moeite waard zijn, ook vandaag. In een maatschappij die gefixeerd is op het individu, houdt Thomas ons voor wat echte broederen zusterschap kan betekenen. Niet alleen in kloosterverband maar ook in het gezin, de parochie of kerkelijke gemeente. De hedendaagse mens kent de spanning tussen het verlangen naar privacy én de behoefte aan onderlinge verbondenheid. Juist Thomas toont ons de mogelijkheid van echte gemeenschap, in het voetspoor van de eerste christenen.

Voor Thomas was gemeenschap onder mensen verbonden met gemeenschap met Christus. Misschien houdt Thomas hier wel de meest waardevolle spiegel voor. christelijk geloof is allereerst een relationeel geloof. Uiteindelijk gaat het om de relatie met de God van Israël die zich in Christus een gelaat geschonken heeft. Christus leidt de mens uiteindelijk tot de Vader.
Ons geestelijk leven kan gemakkelijk in uiterlijkheden blijven steken. Voor Thomas gaat het om een weg naar binnen. Met andere woorden: om het verinnerlijken van religieuze praktijken als kerkgang, gebed en de deelname aan de sacramenten. In die zin heeft Thomas moderne christenen nog veel te zeggen.
Thomas pleit voor een voortdurende innerlijk vernieuwing getekend door een concrete beleving van het doopsel, het geloofsgesprek met anderen, in diepe verbondenheid met onze naasten en Christus als weg naar de Vader, zowel binnen als buiten het klooster.

Door Mgr. Gerard de Korte – overgenomen met toestemming uit Friesch Dagblad


 

Bestel dit boek


Na De navolging van Christus kan de Dialoog met novicen Thomas’ belangrijkste werk worden genoemd. Het is een basiswerk voor de geschiedenis van de Moderne Devotie. Een inspirerend boek voor mensen die graag kloosters bezoeken en voor wie het leven van monniken tot de verbeelding spreekt. Dialoog met novicen is de eerste Nederlandse vertaling. Vertaler Frank de Roo kiest op grond van oude handschriften voor de schrijfwijze ‘Thomas Kempis’.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *