Dogmatiek

Derde meedenkblog van dr. G. van den Brink en dr. C. van der Kooi

Graag willen we om te beginnen ieder die tot dusver op onze meedenkblogs reageerde daarvoor bedanken. Het was een wat gewaagd experiment. Sommigen reageerden ook enigszins sceptisch. Is dit niet al te postmodern? Weten zelfs de dogmatici het tegenwoordig ook al niet zo goed meer? Of is het vooral een marketingstrategie om vast wat aandacht te genereren voor de nieuwe dogmatiek? Wat ons betreft zit er vooral een zeer inhoudelijk theologisch Anliegen achter:  de waarheid (om dat grote woord maar even te gebruiken) overzie je niet in je eentje en ook niet met z’n tweeën. Alleen ‘samen met alle heiligen’ kan men de breedte, lengte, diepte en hoogte van de liefde van Christus enigszins peilen (vgl. Ef.3:18v.). Daarom lezen dogmatici als het goed is veel publicaties, ook uit andere tradities dan die waarin ze zelf staan, en luisteren ze naar allerlei stemmen.  Waarom zou dat ook niet kunnen gelden voor stemmen die via de sociale media klinken? Natuurlijk zijn die veel fragmentarischer, in die zin is hun betekenis beperkt. Maar ze registreren aan de andere kant misschien wel nauwkeurig wat er in de lucht zit en waar behoefte aan is.

Wat dat betreft zijn we niet teleurgesteld. Er  tekenen zich in de ruim vijftig reacties tot dusver al enkele opvallende zaken af. Allereerst natuurlijk dat er aandacht zal moeten zijn voor de verhouding tussen christelijk geloof en de religies – of de overige religies zo men wil. Die was er ook wel in wat we tot dusver schreven, maar wij voelen ons door de verschillende stemmen uitgedaagd om daar toch nog wat meer werk van te maken. Niet door de structuur van het boek aan te passen – de zeer bewust gekozen volgorde van de hoofdstukken 2 t/m 5, die inderdaad opvallend en voorzover wij weten ook nieuw is, lijkt op de nodige bijval te kunnen rekenen – maar wel door m.n. in hfdst.5 wat  explicieter op de theologia religionum in te gaan. Want daar, in de openbaringsleer, hoort deze discussie o.i. primair thuis.

Ook andere reacties geven ons te denken – precies zoals we gehoopt hadden. Soms lukt het om met een kleine bijstelling een o.i. goed punt dat gemaakt wordt alsnog op te pakken (bijv. inzake het beeld Gods in de antropologie – al zaten we daarin gelukkig al niet meer op het door Rietman terecht gekritiseerde spoor).  Over andere dingen denken we nog na. En bij weer andere vragen we ons af: past dit inderdaad in een dogmatiek? Dogmatiek heeft weliswaar een totaliserende tendens in zich, ze dreigt over alles mee te willen praten. Maar ze moeten ook haar grenzen weten, bijv. naar het terrein van de praktische theologie. We wijzen dus wel de raakvlakken daarmee aan, want die zijn er natuurlijk en het is goed om die te zien. Maar we proberen wel de grenzen te bewaken, en beperken ons grotendeels  tot een uiteenzetting van de geloofsinhoud, met voorbijgaan dus aan de evenzeer belangrijke vragen rond geloofscommunicatie, gemeente-opbouw etc. Idealiter zet de dogmatiek je op het goede been voor de doordenking daarvan – zonder die doordenking echter over te nemen.

Nog een ander punt. De laatste weken zijn we o.m. bezig geweest met de afronding van de hoofdstukken 12 en 15. In die hoofdstukken voeren we regelmatig het gesprek met de charismatische en pentecostale beweging – zeg maar met alles wat evangelisch of evangelicaal heet. Naar ons besef gebeurt dat in de traditionele dogmatieken nog veel te weinig, zeker als je het vergelijkt met de uitvoerige controverstheologische discussies met Rome. Wij menen dat de kerkelijke dogmatiek deze snelst groeiende tak van het christendom niet langer kan c.q. moet willen negeren. Laten we liever in enige bescheidenheid proberen ervan te leren – zonder intussen onze kritische zin voor allerlei uitwassen te verliezen. Op dit punt zullen we vermoedelijk dus een wat andere weg gaan dan collega Van de Beek voorstelt, die (zo maken we op uit voorpublicaties over zijn recente boek) geen enkel heil lijkt te zien in de evangelische beweging. Of peilt hij toch dieper en zijn wij te oppervlakkig?

Noot van de uitgever
U kunt hieronder een reactie achterlaten. We stellen constructieve reacties zeer op prijs. Onder de inzenders verloten we twee exemplaren van de Christelijke dogmatiek – een inleiding. De komende weken zullen beide auteurs regelmatig een ‘meedenkblog’ plaatsen op Theoblogie naar aanleiding van hun nieuwe uitgave.

16 reacties

  1. lezer
    27 maart 2012 om 19:11

    Geachte professoren,

    U wilt de snelst groeiende tak van het christendom, het evangelicalisme niet negeren. Maar, sinds wanneer is GROEI een criterium geworden? Ja, juist bij de evangelicals, is dat (ik bedoel ”groei”) vaak een criterium geworden ! Maar, ik hoop dat dit niet betekent dat u in uw dogmatiek onkritisch met het evangelicalisme meeschuift, ook al is van hen veel te leren. De kritische noten van A. van de Beek lijken mij nu juist zeer op zijn plaatst, als tegenwicht. Het zou me teleurstellen als u dat niet inziet. Hij peilt inderdaad dieper, en u ziet misschien niet in hoe diep de hedendaagse cultuur in deze vorm van evangelisch christendom is binnengedrongen. Ik weet het uit eigen ervaring. Vele jaren geleden schreef David Wells daar al over in ”No place for truth” en ”God in the wasteland” En Carson in ”the gagging of God”. Ik heb dat allemaal gaandeweg ook zien binnensluipen in de evangelische wereld in Nederland. Ik heb vele evangelische kerken van binnenuit meegemaakt (evangelisch, pinksteren, Vergadering etc.), maar ik kan het er niet meer uithouden. Aktivisme en grootse idealen allemaal toegeschreven aan de ”uitgewaaierde Heilige Geest”, met te vaak veel zgn. (geestelijke) succesverhalen en programma’s. Het woord zonde lijkt daarbij afgeschaft. Vandaag zijn we immers ”kanjers voor God” (EO-Jongerendag). Lees het boek: ”Is God terug”, van A. van de Beek: de spijker op de kop ! En dat doet pijn, maar is wel heilzaam.
    Het is voor me nu een opluchting om eens gedegen prediking te horen in een Hervormde Gemeente (confessioneel). Ik hoef absoluut niet terug naar een evangelische gemeente en dito boeken !! De boeken, artikelen van Van de Beek zijn een ware verademing voor me en hij legt de vinger nu juist op de zere plek in de evangelische wereld en op andere fronten. Schuif alstublieft de evangelisch charismatische richting niet te veel op in uw theologie, is mijn pleidooi, want voor je het weet zit je bij ”health and wealth” of nog erger. Ik las de resensie van dr. Plaisier over het laatste boek van Van de Beek. Ik citeer hem, want hij zegt wat ik bedoel te zeggen:

    Citaat uit resensie dr. Plaisier over ”Lichaam en Geest” van A. van de Beek:
    ”Van de Beek laat de kerk vooraf gaan aan de Geest. Daarmee is de toon gezet. ‘Tegenover de tendens in de hedendaagse theologie om de pneumatologie breed te laten uitwaaieren en zelfs uit te spelen tegen de christologie, is het nodig de leer van de Geest strikt te binden aan de christologie en de ecclesiologie.’ (10). Het is mijns inziens volkomen terecht dat van de Beek Geest en kerk verbindt. Te gemakkelijk wordt de Geest zo in verband gebracht met het koninkrijk van God dat de kerk hooguit nog een middel wordt waar de Geest gebruik van maakt, maar geen doel meer is. Alsof het samenkomen van mensen in één lichaam en het leven in dit ene lichaam van de ene Heer een middel is voor een hoger doel. De wereld moet kerk worden: gemeenschap van broeders en zusters rond de ene Heer, ook al weten we dat de Geest ook buiten de kerk werkt. “De kerk is echter niet dienstbaar aan hogere idealen, Zij heeft zelfs geen eigen ideaal (..). Zij leeft niet met idealen maar ze leeft slechts haar identiteit: behoren aan Christus (..). “ (124)”

    Ik hoop dat u in positieve zin veel ruimte geeft in uw boek aan de theologie van A. van de Beek, zoals ik ook in vorige blogs heb gevraagd. En dat uw dogmatiek aanleiding is dat studenten kennis van zijn theologie nemen. Ik heb al een aantal mensen gewezen op de literatuur van A. van de Beek, die er zeer door bemoedigd zijn. Eindelijk eens een realistische Nederlandse theologie die de beperktheden, falen, aanvechtingen en zonden van de christen mens ook serieus neemt, en weet wat Rom 7 tussen die andere hoofdstukken 6 en 8 in doet. Het christenleven is niet 1 groot succesverhaal uit Rom 8. Het geloof is de zekerheid van de dingen die we nog niet zien. Een voorsmaak, dat wel, maar wel als een ”steekvlam in de nacht” die zo weer weg is.
    GROEI van een bepaalde chr. beweging (evangelisch) is niet het kriterium, om er aandacht aan te geven. Goede theologie in lijn met de Vroege Kerk wel. De christelijke massa is kind van de tijd en meestal fout.

    Zeer jammer, als u een andere weg gaat dan A. de Beek. In dat geval zal uw dogmatiek niet veel nieuws gaan opleveren voor me dan de Engelstalige evangelicale dogmatieken die ik al in de kast heb staan. Geef mij dan A. van de Beek maar. Zijn theologie zet aan tot nadenken en verwondering, opent nieuwe onverwachte wegen. Ik hoop dat uw dogmatiek dat ook gaat doen.

    Alle goeds.

  2. lezer
    28 maart 2012 om 14:33

    Vervolg:
    Ik hoop dat u het boekje ”Gespannen liefde” van A. van de Beek in uw theologie meeneemt, of in elk geval ook zijn theologie daaruit aandacht geeft en zijn standpunten noemt. Toekomstige studenten zouden daar m.i. kennis van moeten nemen/hebben. Vooral zijn hoofdstuk over de mens. De mens wordt vaak (te) groots afgeschilderd als ”beeld van God”. Het kwade is er dan bijgekomen, maar in wezen is de mens goed, is dan vaak de conclusie, in elk geval de verloste mens. Maar het is heel wat realistischer en bijbelser de mens te zien als ”stof”, ”gras”, ”een bloem des velds” of ”een denkend riet”, zondig, ook de born-again christenmens (Rom 7). God weet wat maaksel wij zijn, gedachtig dat we stof zijn. Daar klinkt genade in door voor zwakke mensen. De ”kanjers gemaakt in het beeld van God” hebben die genade niet nodig.

    Ik hoop dat uw theologie daarom niet in drieen denkt: schepping-val-verlossing, maar in tweeen zoals bij de Reformatie en Vroege kerk. Zij dachten in tweeen volgens A. van de Beek: de eerste en de tweede Adam. (Rom 5:12-21 en 1 Kor. 15:45-49). U kunt het allemaal in bovengenoemd boekje nalezen. Dat spreekt me aan en dat standpunt zou toch ook (minimaal) gehoord/genoemd moeten worden in een dogmatiek, wil ik voorstellen.
    met groet.

  3. Jochem Hemink
    28 maart 2012 om 15:33

    Waarde hoogleraren,

    Dank voor de mogelijkheid om mee te denken, om stemmen op het grondvlak en van geïnteresseerden te laten horen. Dit toont een Bijbelse nederige houding; inderdaad, alleen ‘samen met alle heiligen’ kunnen we iets meer van God zien. Dank voor het meenemen van bepaalde punten uit de reacties (al begrijp ik goed dat slechts enkele -genoemde- richtingen ietwat geaccentueerd kunnen worden; het moet zeker uw boek blijven).

    Terecht veel aandacht voor de evangelicale theologie. Dank daarvoor. Dit toont moed (omdat de evangelische beweging in de theologie nog maar weinig serieus genomen wordt -dit in tegenstelling tot het grondvlak van de kerken- ). En wel om globaal twee redenen: vanwege de aandacht die de evangelische beweging in de kerken krijgt en de behoefte aan evenwichtige en diepgaande reflectie daarop. En ook vanwege de terechte Bijbelse accenten die deze beweging onder de aandacht brengt.

    Het draait in het geloof niet om de mens, maar om God en zijn Koninkrijk. Tegelijk gaat het God wel om de mens. De mens doet ertoe in Gods plan. Persoonlijk geloof, zending en evangelisatie, groei in het geloof en in de kennis van Christus (misschien niet zozeer kwantitatief, maar in elk geval wel kwalitatief), vernieuwing van het leven door de Heilige Geest: het zijn allemaal accenten die in Handelingen en de Paulinische brieven ruimschoots behandeld worden maar in de ‘gevestigde’ theologie minder aandacht hebben gekregen dan deze thema’s verdienen.

    En ja, ook ik weet dat je moe kunt worden van allerlei actieplannen en grootse visioenen, dat de evangelische beweging ontsporingen kent (biblicisme, fundamentalisme, dogmatisme -waaronder onzuivere kritiek ten opzichte van andere kerken-, hyper-Arminianisme, gebrek aan aandacht voor de schepping en gearriveerdheid). Maar dit alles doet het goede dat de evangelische beweging kent niet teniet. Daarom hoop ik van harte dat uw bespreking diep maar ook evenwichtig zal zijn. Kritisch waar dat moet, maar ook dankbaar voor positieve punten die deze beweging aan de kerken geeft.

    Ten slotte. Alle respect voor de diepgaande bezinning van broeder prof. Van de Beek. Maar hij gaat te kort door de bocht, en vooral: hij legt enkele Bijbelse punten naast zich neer. Laat ik volstaan met te verwijzen naar de recensie van ds. Smouter elders op deze site. Heiliging gaat niet vanzelf, maar is ook iets waar aan gebouwd mag worden, omdat de Geest in ons en door ons werkt.

  4. lezer
    29 maart 2012 om 08:17

    Geachte heer Hemink,
    Uw reactie is een goede balans op wat ik erboven schreef. Want ook ik waardeer het evangelicalisme. Ik lees al 35 jaar Engelstalige evangelische literatuur, voordat deze door vertalingen veel bekender werden in Nederland (Stott, M. Lloyd Jones, Whitefield, Edwards, RT Kendall, M.A. Eaton, Packer, Carson, Grudem, Horton e.a.). Maar, het maakt nogal uit waar je het over hebt. De inhoud van Jim Packer, Wayne Grudem, Michael Horton is toch echt heel wat anders dan van de Benny Hinns, Hagins, Robert Schuler, Rick Warren. Juist de theologie van de laatste categorie overspoelt Nederland, vooral evangelisch Nederland. Ik ben daar op afgeknapt, onrealistisch en te idealistisch, het bouwen van koninkrijken.
    A. van de Beek waarschuwt tegen een accent van vooruitgangsgeloof, idealisme, een te positief denken over de (christen) mens. En ja, die invloed zie ik ook binnen de EO (”kanjers voor God”). Precies waar indertijd David Wells in ”No place for truth” voor waarschuwde. Ik weet het, er zijn ook andere bewegingen zoals HeartCry, George Whitefield Stichting, Tot Heil des Volks, Reformatorische Baptisten etc., met een evangelicale inslag die me zeer lief is. Ook zij waarschuwen overigens op veel van dezelfde punten. Ik heb binnen het evangelicalisme in Nederland veel verschuivingen gezien de laatste 30 jaar. Noem het maar een aanpassing aan de geest van de tijd, met ervaring en zingeving en geborgenheid als kern. Een warme deken van een God van ”enkel liefde”. Maar, waar is de zondigheid van de mens toch gebleven, waar het in de bijbel zowat op elke bladzijde over gaat? De geschriften van A. van de Beek kun je het beste lezen door in het achterhoofd te houden dat ze het karakter dragen van ”Tegengeschriften” zoals in de Vroege Kerk (Contra ..). Er worden specifieke accenten gelegd om onjuistheden te weerleggen. Te waarschuwen. Hij is vooral erg duidelijk, en dat moet ook. Dat kan de indruk wekken van eenzijdigheid. Maar die conclusie kun je bij A. van de Beek echt niet trekken, tenzij je slechts weinig van hem hebt gelezen. Ik weet niet of u veel van A. van de Beek heeft gelezen. Want, dat hij kort door de bocht is volgens u, is toch echt ver naast de werkelijkheid. Ik heb een boekenkast vol met zijn boeken. Ik moet heel lang zoeken voordat ik een theoloog vind die zo diepgaand theologische argumenten (op begrijpelijke wijze ook nog) onderbouwt en ook steedsweer serieus op tegenspraak van allerlei kanten ingaat.
    Ds. Smouter slaat de plank flink mis. Ook dat baseer ik op het omvangrijke oevre van A. van de Beek. Bij Van de Beek is het aspect van heiliging meer het ”groeien als een koeienstaart” in plaats van ”als een pauwenveer”. Afsterven aan het eigen ik. Dat past niet in een christendom dat zich aan de cultuur heeft aangepast en heel hoog opgeeft over de mogelijkheden van de mens, vooral de christenmens. Rom. 7 is er ook nog. Want (om Van de Beek te citeren) ”voor je het weet zit je anders in Irak !” (in: Zo zijn onze manieren!, Baptistica Reeks, Teun van der Leer (red.).

    TIP: op http://www.narcis.nl vindt u veel van de ”oude” boeken van A. van de Beek, en zeer lezenswaardige artikelen van hem. Het kwartaalblad voor evangelische theologische bezinning Soteria nr. 3, 2011 is geheel gewijd aan A. van de Beek en zijn reactie daarop staat in Soteria nr. 4, 2011. Daaruit blijkt de grote waardering ook onder de evangelischen voor Van de Beek.
    Van de Beek geeft daarin ook antwoorden op vragen, die u misschien ook heeft over zijn theologie. Zeer lezenswaardig allemaal. De kloof tussen hem en de evangelischen is minder groot dan u misschien denkt.
    Ga zelf A. van de Beek lezen, u zult er geen spijt van krijgen !!
    met groet,
    lezer

  5. leerling
    29 maart 2012 om 09:18

    Waarde hoogleraren, jullie zijn alleen al niet oppervlakkig door deze vraag voor te leggen, alle waardering daarvoor. So wie so voor idd het diepe en scherpe peilen van broeder prof. Vd Beek, van zijn geluid moeten we blijven kennisnemen, als tegenwicht tegen de `oude Adam’ in ons die zich telkens weer blijft roeren.
    Uit bovenstaande bijdrage blijkt al dat we binnen de ene gemeente van Jezus Christen (waarin volgens Van Ruler toch geen echte tegenstellingen kunnen bestaan) veel van elkaar leren. Dus idd ook (veel) van de `evengelicalen’. We kunnen in ootmoet naar elkaar blijven luiisteren en van elkaar leren, en elkaar, waar nodig, in liefde vermaen en corrigeren. Voor het evt. in de ban doen van sommigen (zie bepaalde opmerkingen van Vd Beek daarover in `God doet recht’ ) is het nodig te gehele gemeente te betrekken, als dat geldt voor individuen, geldt dat zeker voor kerkgenootschappen. `Opdat zij alleen een zijn, zodat de wereld weet, dat de Vader mij gezonden heeft’. Laten we oecumene kans geven door allereerst te luisteren.
    Misschien kunt u in het relevante hoofdstuk een paar bladzijden wit laten, zodat de lezer verleidt wordt tot het horen wat de Geest tot de gemeenten wil zeggen.
    Aansluitend: in het hoofdstuk over de ambten, misschien de verwijzing naar type eredienst en ambtsopvatting van de Quakers (zij hebben geen voorgangers). Misschien bljkt ons dat de bisschop (voorstel Vd Beek) overbodig is. Moge Zijn Geest ons leiden.

  6. leerling
    29 maart 2012 om 09:44

    Verdient het aanbeveling om in het hoofdstuk over de ambten te wijzen op de opvatting van de Quakers over het hebben van geen voorgangers? Hun wijze van besluitvorming heeft de huidige besluitvormingsmethode bij de Wereldraad van Kerken beinvloed, maar misschien is dat meer gemeente-opbouw.

  7. Jochem Hemink
    29 maart 2012 om 17:19

    Waarde “lezer”,

    Aangezien u vrij direct op mij reageert zal mijn reactie nu iets langer zijn dan tot nu toe. Mijn frase ‘te kort door de bocht’ was niet juist, maar ik moet wel erkennen dat de theologie van Van de Beek op mij vrij eenzijdig overkomt. Ik moet toegeven dat ik een stuk minder van Van de Beek heb gelezen dan u, maar het mooie van ds. Smouter vind ik dat hij andere Bijbelse accenten aanwijst en zó een bepaalde mogelijke eenzijdigheid laat zien. Bij Paulus is heiliging meer dan enkel ‘afsterven aan het eigen ik’. Het is ook vernieuwing van de innerlijke mens naar de gelijkenis van Christus (zie bijv. 2 Cor. 4:16).

    Er is inderdaad grote diversiteit binnen de evangelische beweging, zeker sinds de opkomst van de derde golf van de charismatische beweging. Ik heb meer met theologen als Stott, Green, McGrath dan met welvaartspredikers als Hinn en dergelijke. Ik kan mij uw ervaring van ‘er op afgeknapt zijn’ goed voorstellen. Toch is er meer te zeggen. Er is dan ook meer evangelische theologie dan alleen de derde charismatische golf.

    Zeker, de mens is zondig, en blijft dat ook na het christen worden (ook al is er groei in liefde door de vrucht van de Geest, zie bijv. Fil. 1:9-11). De vraag is wel of je daar vooral de nadruk op moet leggen, óf op de genade die God ons schenkt, de liefde die Hij toont. Dr. A. van der Dussen heeft in Soteria december 2004, te vinden op de website van Soteria, een boeiend artikel geschreven over de verhouding wet en evangelie. Hij toont aan dat er een behoorlijk verschil kan zitten tussen spreken over “wet en evangelie” of tussen “evangelie en wet”.

    Hij laat onder meer de positieve accenten van de laatste benadering zien. Ik citeer: “Want wat klinkt het een evangelisch christen als muziek in de oren wanneer het evangelie op de eerste plaats wordt gezet. Juist Barths accent op het absoluut betrouwbare van Gods liefde voor ons stemt zo vreugdevol. De angst voor een God die, als het erop aankomt, jou afwijst, zit er diep in bij veel mensen, en zeker ook bij veel (ex-)christenen. Het is wat dat betreft altijd weer ontroerend om Barth te lezen. Hij verjaagt dat spookbeeld en geeft je het gevoel: ‘Het is goed tussen God en mij; ik hoef me geen zorgen te maken.’” (p.19).

    In dat verband heb ik er weinig moeite mee als bijvoorbeeld jonge gelovige tieners, vaak onzeker over hun identiteit, ‘kanjers voor God’ zouden zijn genoemd. Erger is het als bij volwassen gelovigen de zonde volledig uit beeld verdwijnt. (De mens is tegelijk geliefd door God, naar Zijn beeld geschapen, én zondig, kwaad.)

    Een positief punt van de charismatische beweging (en die is breder dan de derde golf) is echter dat deze enkele zwakheden van de Westerse theologie sinds het schisma met de kerken van het Oosten blootlegt. Er is meer dan alleen vergeving van zonde, er is ook heelwording, groei in liefde voor God en de ander. Ten dele, vaak gebrekkig, maar toch.

    Kan het verschil tussen onze beide benaderingen mede liggen in een soteriologie ‘van achteren’ (vanuit God als bron) versus ‘van voren’ (vanuit de mens in wie het heil gerealiseerd wordt)? [De termen zijn van dr. Olof H. de Vries (2010) in H.8 van Calvijn, de baptisten en de gemeente van morgen, dr. William den Boer en drs. Teun van der Leer (red.), Apeldoorn.]

    Juist in het themanummer van Soteria over de theologie van Van de Beek treft drs. Rob van Essen mij zo als hij in zijn kritiek op de soteriologie van Bram van de Beek (die “de schepping onthult als een leeg benzinevat”, p. 34) het voorbeeld van Martin Luther King noemt en omschrijft hoe God “onze heelheid op het oog heeft. Waar pijn en verzieking wijken breekt het licht van Gods bedoeling door. Het kruis van Jezus Christus staat in deze wereld ten teken dat God onze verlossing bloedserieus neemt” (p.36). Ten overvloede: met Van Essen -en Van de Beek- deel ik hun “wantrouwen tegen een geloofsgemeenschap waar men het kruis als een gepasseerd station ziet” (zelfde pagina). Ik heb Van de Beeks reactie gelezen in 2011/4 (pp. 12-13), maar deze kon mij nog niet overtuigen.

  8. lezer
    30 maart 2012 om 13:39

    Geachte heer Hemink,
    Ik waardeer het zeer dat u de moeite neemt om uitvoeriger op mijn punten in te gaan. Toch wil ik er nog op reageren, niet om u tegen te spreken, maar zodat u weet wat mij zo drijft.
    Voor mij zeer herkenbaar allemaal wat u schrijft. Vele jaren heb ik ook zo gedacht. Maar ik ben tot het inzicht gekomen dat de theologie die er achter zit van een veel te positief mensbeeld uitgaat, vooral van de wedergeboren christenmens en zijn groeimogelijkheden aan ”deze zijde”. Ik heb er ook de negatieve kanten van gezien. Vooral veel activisme. Het wordt dan al gauw een accent op ”leef je geloof”. En ”kanjers voor God”. De inhoud van het geloof (zonde-gerechtigheid-oordeel) komt dan op een 2e plaats, of raakt voor je het weet buiten beeld en onbekend. En het klopt niet met de werkelijkheid van alle dag. Wat u over Barth schrijft spreekt me dan ook niet aan. Dat is me allemaal veel te gemakkelijk, gezien de waarschuwingen aan het adres van christenen in het NT. Misschien moeten juist zij zich wel extra zorgen maken. Het doet me teveel denken aan het godsbeeld van Marcion. En misschien ligt daar ook wel de kern van mijn probleem met veel evangelische theologie. Het is me veel te veel een ”God van enkel liefde” geworden. Dat klopt niet. Veel prediking, die ik jaren heb beluisterd, heeft dit accent in veel evangelische kringen. Een warme deken van God’s liefde, weinig zondebesef. Het oordeel/toorn van God, en waarschuwingen zijn vaak te veel buiten beeld geraakt. Meer ”anthropologie” in de prediking dan ”theologie” met een enorm accent op ”onze” gaven en talenten, voor de opbouw van God’s Koninkrijk (heet het dan). Helaas, dat valt toch allemaal vaak bitter, bitter tegen. Ook de christenmens blijkt maar al te vaak een gewoon zondig mens. Waar is het kruis dan toch ineens gebleven? Vaak is dat een gepasseerd station, want de theologische uitgangspunten zijn dan vaak de opstanding geworden, lees ”onze mogelijkheden voor God”. Te idealistisch, en dan vallen er ook vaak brokken. Vooral onder aanvoering van ambitieuze charismatische leiders, die menen namens God te spreken.
    Het boekje ”Gespannen liefde” (op http://www.narcis.nl) geeft denk ik een goed overzicht van de theologie van A. van de Beek. zoals die mij als voormalig evangelische christen enorm is gaan boeien en aanspreken. Dat geldt ook voor De Heidelbergste Catechismus, zoals zondag 10 bijv. Dat is voor veel evangelischen een totaal onbekende wereld en helaas ook een paar bruggen te ver. Dat blijkt ook wel uit de reacties in Soteria op de theologie van A. van de Beek, lijkt het. De theologie van A. van de Beek is vaak schokkend, verbijsterend zelfs vooral ook voor activistisch ingestelde dominees die graag werken aan eigen gemaakte plannen, projecten en geestelijke ambities hebben. Volgens mij is Abraham Kuyper weer teruggekeerd in de gestalte van idealistische wereldverberingsprogramma’s, zoals de Micha campagnes etc. Dat is dunkt mij een ander christendom dan dat van kruis dragen en vreemdelingschap, en wat ik ondertussen weet van de Vroege Kerk.
    Evenwel, we kunnen van elkaar blijven leren. Er zit ook veel goeds in het evangelicalisme. Ik doe mijn evangelische boeken nog maar niet weg. Misschien schiet ik ook wat te ver door. Dat kan goed zijn. Maar ondertussen ben ik waarschijnlijk van Arminiaan bekeerd tot het soort Calvinist van A. van de Beek dan. Ik heb er geen spijt zijn. Een vernieuwing van denken en een ware verademing, bevrijding. Eindelijk rust gevonden: ”In Christus”. Maar, voor mij is het kruis in het hier en nu meer zichtbare realiteit, dan de opstanding. En ”de nieuwe wijn” zit in dit aardse bestel nog in ”oude zakken”. Zakken die nog vaak scheuren ook en maar al te lek zijn.
    Daarom is ”geestelijke groei”, afsterven aan het zondige eigen ik, dus groeien als een koeienstaart, niet als een pauwenveer.
    Dat komt nog vanwege de zonde (Rom 7). Ik hoop dat de dogmatiek die uitkomt daarom niet ”te evangelisch” gekleurd zal zijn. Daar is het in deze discussie en blog immers om begonnen. En dat heeft me aangezet tot schrijven.
    Maar, ik heb nu zo langzamerhand wel gezegd wat ik wilde zeggen en ik zal het hierbij dan maar laten.
    Alle goeds toegewenst en nogmaals dank voor uw sympathieke reactie.

  9. leerling
    31 maart 2012 om 11:46

    `Lezer’ is het wel zo dat u zich heeft bekeerd (sic!) tot het `soort Calvijn (..)’? 😉 Accenten zijn er om gelegd te worden, dat duidt op de verscheidenheid in de eenheid, de heiligen houden elkaar bij de les, en onterechte standpunten zijn er om gecorrigeerd te worden, dat duidt op bewaking van de eenheid in de verscheidenheid. Maar vooral bij dat laatste slaan we gauw de plank mis. Mijns inziens (al kan ik het mis hebben), mogen we er naar streven in alle ootmoed en nederigheid en afsterven aan ons zelf ook proberen blij en lichtvoetig te worden en uit dankbaarheid actief bijdragen aan vermindering van het leed en het kwaad in de wereld. `Mijn juk is acht en mijn last is licht’. En `het goede kun je doen, het betere proberen, maar het beste moet je overkomen’ (taoistisch gezegde, ja: de wijzen komen uit het oosten).
    Ik hoop dat de a.s. dogmatiek de verschillende accenten en standpunten representatief schetst, laat de lezer zelf ruimte krijgen om mee te denken en kiezen, zodat ook `lezer’ erin de gelegenheid heeft `van elkaar te blijven leren’.

    • lezer
      31 maart 2012 om 13:34

      Beste ”leerling”,
      Bedankt voor uw reactie. Ook ik wil een ”leerling” zijn. Net als u. Maar, dat is niet hetzelfde als alles goedvinden of accepteren. Uw laatste alinea onderschrijf ik volledig. Een representatieve dogmatiek die de verschillende standpunten representatief uiteenzet, zodat we van elkaar kunnen leren en zelf conclusies kunnen trekken. Eenheid in verscheidenheid is inderdaad een groot goed. Ootmoed en nederigheid eveneens. Lichtvoetigheid, lang niet altijd. Het is niet ”om het even” wat er in dogmatieken gezegd wordt. We worden allemaal beinvloed door wat we lezen. En deze dogmatiek wordt een inleiding voor theologische studenten, dus toekomstige dominees, voorgangers. Standpunten en onjuiste leerstellingen (uit welke traditie dan ook) hebben vaak grote gevolgen. De Vroege Kerk laat zien dat het niet onverschillig is wat er wordt beleden. Daarom is het mijn wens dat de dogmatiek ondanks de groei van het evangelicalisme ook voldoende aandacht blijft geven aan het rijke reformatorische erfgoed, zoals o.a. A. van de Beek, maar ook anderen, dat benadrukken. Ik was, gezien de reacties, een beetje bang dat dit erfgoed onderbelicht zou kunnen raken door het genoemde argument van de nummerieke groei van de evangelischen (en derhalve misschien door verkoopprognoses?).
      met groet.

  10. Francis
    3 april 2012 om 19:14

    M.i. alle reden in te gaan op evangelisch/charismatisch/pinkster/evangelical-christendom en de relatie tot waarheid en gereformeerde of kerkelijk dogmatiek. Wij bedenken ons namelijk dat:
    – we een evangelsich werkverband binnen de PKN hebben
    – er een hoogleraar charismatische theologie met gereformeerde bonds achtergrond is
    – de alpha-cursus door de IZB in de PKN in NL is gelanceerd
    – één van de auteurs hoogleraar charismatische theologie is geweest en volgens mij sympathisant van het CWN is (?)
    – vanuit NGK Houten New Wine wordt bestierd
    – CGK Zwolle zo ongeveer alpha-cursus plek nr. 2 van Nederland is
    – er sterke samenwerkingsverbanden zijn tussen evangelicals en reformierten in Ede (CHE) en Leuven.
    – er wordt gezegd dat God verdween in Jorwerd en verscheen in Stolwijk
    – Gereformeerde Gemeente Dominees reflecteren op de genezing van PKN-er Janneke Vlot door Jan Zijlstra
    – geref. bonds OT-icus kartrekker is in de bezinning over gebedsgenezing
    – er vele jongeren en ouderen uit kerkelijke hoek naar conferenties van New Wine, Opwekking en Soul Survivor gaan
    – er sterke tegengeluiden zijn over het verlangen naar meer
    – Ouweneel ook zijn strepen trekt
    Kortom de ‘evangelische’ theologie is onder en in ons, en MOET aan de orde komen in een Dogmatiek, wil je althans een beetje bij de tijd zijn. Dat lijkt mij de meest logsiche eerste reactie. Zo moet een theologische stroming met GROEIende betekenis aan de orde komen.

  11. Paul van Loon
    16 april 2012 om 10:55

    Ik geloof in 1 Kerk met een eenheid in Christus (Jh 17). Dat staat op gespannen voet met de enorme verscheidenheid aan stromingen en opvattingen. Juist een brede dogmatiek kan helpen in het duiden van de eenheid, zoals in het verleden algemeen gedragen geloofsbelijdenissen ook eenheid hebben onderstreept. Tegelijkertijd maakt het ook de grens duidelijk waar we onderscheid maken tussen “orthodox” en “ketters”.

    Vanuit de evangelische – en pinksterbeweging [1][2] kunnen wel degelijk aspecten gevonden worden die aansprekend zijn, en die misschien wel laten zien wat onderbelicht is in andere stromingen. Maar dat geldt andersom ook. Er is regelmatig een anti-intellectuele en zelfs anti-theologische neiging in de evangelische- en pinksterbeweging te bespeuren. Door gebrek aan onderscheid dringen er onorthodoxe ketterijen als de Word-Faith beweging (Benny Hinn, Kenneth Hagin) of het “positief denken” pluralisme (Robert Schuller “Hour of Power”) deze beweging binnen. Er zijn maar weinig leiders die hier krachtig tegen in opstand komen en oproepen tot bekering hiervan.

    Het is zeker goed om te kijken naar invloedrijke orthodoxe theologen uit deze traditie; Stott, Packer, William Lane Craig, Geisler, Grudem. Ook binnen de Anglicaanse traditie zijn theologen zoals McGrath aan te wijzen met een sterke evangelicale inslag.

    [1] http://en.wikipedia.org/wiki/Evangelicalism
    [2] http://en.wikipedia.org/wiki/Pentecostalism

    • lezer
      16 april 2012 om 17:12

      Geachte heer Van Loon,

      Wat u schrijft en het onderscheid dat u maakt is uit mijn hart gegrepen, mooi verwoord ook, beter dan ik het kan. We bedoelen hetzelfde.

      Om nog een onderscheid te maken:

      Wat mij betreft: liever Packer, Lloyd Jones dan John Stott en in elk geval absoluut geen N.T Wright.

      Ik heb zijn oeuvre grotendeels gelezen. Vreemde theologie over Israel en Paulus. Om dat te kunnen volgen moet je wel erg hoog zijn opgeleid, minstens Ph.D of D.D.
      Overmoedig ook: ”What saint Paul really said” (alsof hij dat kan weten). En een eschatologie vooral voor zingeving in het hier en nu. Alvast bouwen aan een nieuwe hemel en aarde, want dan kan God de rest doen, heet het. Zonder ons lukt Hem dat vast niet.

      Bij Wright ligt de hoop in het verlengde van ”aardse dromen” onder het mom van ”bouwen aan God’s Koninkrijk”. Je moet dan wel goed kunnen dromen, en dat lukt mij niet als ik naar al die christelijke bouwers kijk in de geschiedenis en nu. Dromen zijn ook bedrog.

      Mensen zijn enthousiast over Wright. Hij spreekt aan. Hij doet net alsof hij het wiel heeft uitgevonden. Eindelijk een theoloog die onomwonden in de opstanding gelooft en de hel heeft afgeschaft, lijkt men te denken. Dat lijkt aan te spreken bij hedendaagse moderne christenen. Een gouden vondst. Daar kunnen christenen een leuk eigentijds evangelie van bouwen, acceptabeler, zonder aanstoot. En goede verkoopcijfers voor Van Wijnen.

      En over de ”opstanding”, ja, ook een mooi boek, maar als springplank naar wereldverbetering? Jammer, dat nou net weer niet. Dan vergeet je toch echt dat de opgestane de gekruisigde is. Over zonde en verzoening met God moet je dan ook maar niet te veel meer praten. Aktie: we gaan aan de slag als christenen. En vooral: kijk ons eens als voorbeelden (Blair, Cameron).
      (waar heb ik dat toch meer gehoord? Kuyper? Bush? Kolonialisme?)

      Ik voel me meer een vreemdeling tussen al die christelijke idealisten en wereldverbetering dromers en denk dan toch meer in de lijn te zitten van de puriteinse voorvaders van N.T. Wright, dan van hem. Die puriteinenen wisten tenminste nog wat zonde, verlossing van zonde, verzoening en hemel en hel was. Net als Paulus die daarom naar de hemel verlangde. Want, hier beneden is het niet. Toen ging godsdienst in elk geval over God.

      Voor N.T. Wright is het hier beneden juist wel. Daarom bepleit hij ook kwijtschelding van schulding van derde wereldlanden. Weer een dominee die zich niet bij zijn ambt houdt en zich met politiek bemoeit. Niet uit vakkennis, maar uit ideologische overwegingen. Daar hoef ik niet voor naar de kerk, ook niet voor zijn zingevings categorieen, want daar heb ik geen godsdienst voor nodig. Dat kan ik zonder de kerk ook prima bedenken.

      Nee, niet te veel de lijn van Tom Wright in de dogmatiek a.u.b.
      Behalve om te laten zien hoe aards gericht zijn theologie op veel punten is.

  12. leerling
    16 april 2012 om 18:38

    Het lijkt af en toe wel of we nog steeds met spijkers in de klompen moeten gaan lopen, net zoals -meen ik- Luther deed voordat hij tot de bevrijdende ontdekking kwam van rechtvaardiging door geloof (alleen).

    Het kruis op je nemen als vrije keuze, -dus wel zoveel mogelijk verzet tegen lijden dat een gedwongen kruis op je nemen inhoudt, pas capituleren als het niet anderes kan- het zal af en toe nog nodig zijn, achter Jezus aan. Maar de opstanding houdt toch wel in dat Christus ons heeft verzoend en in de vrijheid gezet. Ik proef echter steeds dat we vooral geen belang aan de opstanding mogen hechten als inspiratie voor actie in het heden (de geschiedenis), dat alleen het kruis telt, en daar ben ik het niet mee eens.
    We mogen s dagelijks bidden alsof alles van God afhangt, en we mogen tevens dagelijks werken alsof alles van ons afhangt.
    Hoe wij er ook in slagen om in deze bedeling al zaken te veranderen, idd. om de wereld te verbeteren, God knalt daar straks nog glorieus ove rhen hoor, die heeft het innperken van ons excelleren niet nodig om ons straks te verrassen.
    We mogen gerust en blijmoedig en dapper de handen uit de mouwen steken. Probeer het maar: de wereld te verbeteren. Het strijden om in te gaan, zou OOK wel eens kunnen inhouden, dat we net vechten voor ons eigen zieleheil maar ook voor het behoud en verbeteren van het lot van onze naasten en deze wereld.

    • lezer
      17 april 2012 om 13:52

      Beste leerling,

      Wereldverbetering en de handen uit de mouwen steken: Prima, niets mis mee. Dat doen we allemaal, de één als bakker, de ander als sociaal werker.

      Maar, daar heb ik geen godsdienst cq. het christelijke geloof, noch een opstanding(sgedachte) voor nodig als zingeving, inspiratie of motivatie.

      Waar heb ik het christelijk geloof dan wel voor nodig? Om als zondaar verzoend te worden met God, door de genade in Jezus Christus.

      En daar moet het in de kerk en in een dogmatiek mijns inziens over gaan.

      met groet.

  13. leerling
    18 april 2012 om 17:46

    Ok, ik ben leerling, bedankt voor de reactie. Ik ga er tien jaar lang over nadenken. Misschien eens tot ziens of horens, want we blijven in gesprek, toch?