Dogmatiek

Eerste meedenkblog van dr. G. van den Brink en dr. C. van der Kooi

Al enkele jaren werken we tussen de bedrijven door aan de samenstelling van een nieuw boek over de christelijke geloofsleer voor studenten theologie. De titel houden we kort en hopelijk krachtig: Christelijke dogmatiek – een inleiding. Het gaat om een boek waarin de belangrijkste thema’s en vragen van de geloofsinhoud op een introducerende manier op een rijtje gezet worden. Tegelijk worden natuurlijk eigen keuzes gemaakt en lijnen getrokken. Het boek is vooral bedoeld voor de bachelor-fase van theologische opleidingen, maar zal ook toegankelijk zijn voor geïnteresseerde ‘leken’. Het zal naar het zich laat aanzien zo’n 550 pagina’s gaan beslaan en de volgende hoofdstukken bevatten:

1. Dogmatiek als ‘making sense of things’

2. Waarom geloven?

3. De drie-ene God

4. De eeuwig rijke God: eigenschappen en wezen

5. Openbaring

6. Het geschonken bestaan: schepping

7. De mens als beeld van God

8. Het geschonden bestaan: zonde

9. Israël

10. Wie is Hij toch? De persoon van Jezus

11. Jezus Christus Triomfator, mijn verlosser, middelaar: soteriologie

12. Heilige Geest van God

13. Het boek van God en mensen: over de Bijbel

14. Kerk – sacrament – ambt

15. De vernieuwing van de mens

16. De vernieuwing van de wereld: eschatologie

Alle hoofdstukken staan inmiddels in de grondverf. Momenteel gaat om zo te zeggen afdekverf er overheen – al naar gelang nodig blijkt in één of twee lagen. Als auteurs hebben we in eerste instantie de hoofdstukken natuurlijk wat onder elkaar verdeeld, maar gaan we nu getweeën door alles heen. We zien het werk groeien, en zijn benieuwd wat het gaat worden.

We hopen natuurlijk dat ons boek in diverse Nederlandstalige opleidingen gebruikt zal gaan worden. Er is naar onze indruk in elk geval sterke behoefte aan zo’n boek, temeer daar het Latijn als verplichte ingangseis voor de theologiestudie is vervallen (bestaande dogmatieken veronderstellen doorgaans nog kennis van het Latijn).

Meedenken
Als er intussen nog ideeën zijn over wat inhoudelijk zeker aan de orde moet komen of wat aanstaande voorgangers en ‘christelijke leiders’ absoluut aan theologische inzichten moeten meekrijgen tijdens hun opleiding, dan horen we het graag.  Juist hen willen we immers op een goede manier toerusten met het oog op de vele uitdagingen waarvoor ze zullen komen te staan. De grote lijnen van het boek liggen wel vast, maar op onderdelen valt er in dit stadium nog wel wat bij te sturen.  Dus laat het ons gerust weten…

Dr. Gijsbert van den Brink
Dr. Kees van der Kooi

Noot van de uitgever
U kunt hieronder een reactie achterlaten. We stellen constructieve reacties zeer op prijs. Onder de inzenders verloten we twee exemplaren van de Christelijke dogmatiek – een inleiding. De komende weken zullen beide auteurs regelmatig een ‘meedenkblog’ plaatsen op Theoblogie naar aanleiding van hun nieuwe uitgave.

64 reacties

  1. drs. Henk Reijn
    12 maart 2012 om 10:37

    Een mooi initiatief! De tijd was ook rijp voor een actuele dogmatiek.
    Ik zou de studenten theologie in hun toerusting voor een taak in de kerk de bezinning mee willen geven op de vragen rond genezing en bevrijding. Ook in de gereformeerde theologie zijn daar genoeg aanknopingspunten voor te vinden onder ‘het werk van de Geest’, of in de uitwerking van ‘de soteriologie’. Gezien het hoofdstuk ‘vernieuwing van de mens’ vermoed ik dat u misschien al van plan was aan dit thema aandacht te geven.
    Zegen op uw werk!

  2. drs. J.A de Pater
    12 maart 2012 om 15:38

    Persoonlijk zou ik graag in het tweede hoofdstuk de verhouding tussen (christelijk) geloof en religie gethematiseerd zien (ook in verhouding tot openbaring en godskennis). Deze doordenking is van groot belang voor het theologisch verstaan van en staan in de postmoderne cultuur en heeft een praktische uitwerking in het uiteindelijke beroep (denk aan godsdienstleraar/predikant/missionair werker) van studenten.

  3. 12 maart 2012 om 19:39

    Wellicht – mogelijk staat het al in de planning – aandacht voor de relatie dogmatiek en (het spreken van) de kerk van de 21ste eeuw. Berkhof bedacht zijn dogmatiek ooit voor de mondige mens van de 20ste eeuw. Maar de tijden zijn veranderd en zeker de positie van de kerk is veranderd. Zou dit ook geen plaats moeten hebben in dit werk?

    • Student theologie
      12 maart 2012 om 21:10

      Ik hoop dat bij de schepping ook evolutie aan de orde komt los van het feit hoe we dat moeten zien. Het is tegenwoordig nuttig en noodzakelijk om daar als theoloog enige kennis van te hebben al is het om de vragen uit bijvoorbeeld de gemeente te kunnen beantwoorden.

  4. ds. Leo van Rikxoort
    12 maart 2012 om 23:58

    Mooi, dat er een nieuwe dogmatiek verschijnt! Wat ik in elk geval hoop, is dat er aandacht wordt besteed aan de relevantie van geloven (hoofdstuk 2?) én aan de ecclesiologie (hoofdstuk 14?). Ten slotte: aan het verbond, juist in een tijd waarin mensen heel individualistisch denken (ik denk bijvoorbeeld aan het toenemend aantal gelovigen die een vraagteken zetten achter de kinderdoop). Wellicht is ’t allemaal ‘ten overvloede’.
    Ik zie uit naar uw publicatie. Van harte Gods zegen!

  5. Anthonij Rietman
    13 maart 2012 om 00:06

    Inzake de mens als beeld Gods zou ik, met het oog op mensen die vanaf hun geboorte te maken hebben met ernstig verstandelijke beperkingen, of die zwaar dementerend zijn geworden, of in een comateuze situatie terecht zijn gekomen, niet te gemakkelijk inzetten met de idee dat de mens een redelijk en zedelijk wezen is.

  6. Paul van Loon
    13 maart 2012 om 07:45

    Ik hoop dat in het hoofdstuk over de drie-ene God aandacht is voor de (recente) ontwikkelingen in het denken over de drie-eenheid.

    Naast de abstract-dogmatische benadering, zou ook de persoonlijke beleving van het geloof in haar verschillende facetten (“Jezus … mijn verlosser” / “De vernieuwing van de mens” hierboven?) een plaats moeten krijgen.

    Verder zou het mooi zijn als er aandacht is voor de Kerk door alle eeuwen zodat de verbinding van Christendom nu naar de eerste eeuw te herkennen valt.

    Aan de auteurs: succes met het verwerken van de input van alle reageerders!

    • 16 april 2012 om 19:45

      Jezus zei tegen een Samaritaanse vrouw:’God is Geest’ Grondtekst:godgeest. Kan er dan volgens u sprake zijn van een Drie-eenheid? Jezus, die met name in het gnostisch Evangelie van Johannes, de directe Woordvoerder van de Geest was, zei tegen zijn hoorders:’Ik en de Vader zijn één’ En: Eer Abraham was, was Ik’

  7. Nico van Dijk
    13 maart 2012 om 07:59

    Het zou belangrijk zijn om bij de behandeling van de Drie-eenheid ook de relatie van God met mensen te betrekken. Dit aspect is voor de identiteit van zowel de Gemeente als de individuele christen van wezenlijk belang. Onze verbondenheid met de Vader, de Zoon en de Heilige Geest, door Gods Verbond (Nieuw Verbond) bepaald ons gehele christelijke levenspad en eindbestemming. Wellicht kan in de dogmatiek dit identiteitsbepalende aspect en de noodzaak hiervan voor de kerken in Nederland (en daarbuiten) een bepalende aandacht worden gegeven. Denk hierbij aan de weggevallen verzuiling en ontkerkelijking in Nederland, waarbij er des te meer een sterke behoefte heerst binnen de kerken naar eenheid, gemeenschap en echtheid. Heel veel succes met de afronding en daarbij Gods zegen gewenst!

    • 18 april 2012 om 15:35

      Hoe ziet u dan de Heilige Geest, die ook Zoon van God genoemd wordt? Jezus was inderdaad wel de Zoon van God, maar dat wordt in de Bijbel van álle mensen gezegd:In Psalm 82. staat:’Wel heb Ik gezegd, gij zijt goden. Ja, allen zonen des Allerhoogsten’ En de engel, die de geboorte van Jezus aankondigde, zei tegen Maria:’Deze zal Zoon des Allerhoogsten genoemd worden….’ Hieruit volgt ook nog de conclusie, dat de méns Jezus niet de eniggeboren Zoon van God kón zijn, die in Johannes 3.16 genoemd wordt. Paulus gebruikte in Galaten 4. 4 een pleonasme, toen hij het over ‘de uit een vrouw geboren Zoon van God’ had, wat inhield, dat er in de Bijbel óók sprake is van de NIET uit een vrouw geboren Zoon van God,wat wij in Hebr.7.3 dan ook zien, want deze Zoon, Gods Geest, heeft geen vader, geen moeder, geen geslachtsregister of begin van dagen en einde des levens, en, aan de Zoon van God gelijkgesteld, blijft hij Priester voor altoos. Dit verandert de betekenis van Johannes 3.16 zeer ingrijpend, want men gelooft al eeuwen, dat Johannes hier de ‘tijdelijke’ mens Jezus mee bedoelde!

  8. Loes Fuijkschot
    13 maart 2012 om 08:02

    Tom Wright stelt dat het thema van het Koninkrijk van God ontbreekt in de geloofsbelijdenissen. Komt dit thema in dit boek wel aan de orde? Het was toch de hoofdboodschap van Jezus….

    • Piet Strootman
      23 april 2012 om 19:13

      Geachte schrijver,
      Inderdaad was dit de hoofdboodschap van Jezus. Maar dan had het volk Israel als Heilsnatie voor volkeren tot bekering moeten komen. In het laatste vers van het Evangelie van Mattheus staat dan ook:’Gaat dán henen…’ Maar dan komt Paulus met zijn Evangelie voor de volkeren, ofwel de heidenen! En dat is een totaal ander Evangelie, want daarin verkondigt Paulus géén Jezus, maar de Géést die in de méns Jezus woonde, en die God ook in elk mensenhart heeft uitgezonden. (Galaten 4.6)

  9. 13 maart 2012 om 09:08

    Beste Gijsbert en Kees,
    Natuurlijk ben ik blij te zien dat een heel hoofdstuk aan ‘Israel’ is gewijd. Mocht ik in dit stadium tussen grondverf en afdekverf nog iets kunnen bijdragen, ben vanzelf aanspreekbaar.
    Wijsheid en inzicht bij de laatste fase.
    Henk Vreekamp

    • gijs van vulpen
      13 maart 2012 om 15:46

      Ik hoop van harte dat deze dogmatiek Israël niet teveel los behandelt en dan concentreert in één hoofdstuk, maar dat op alle gebieden de nog volop aanwezige Vervangingstheologie bestreden wordt. Blij ben ik dan ook met het aanbod van dr. Vreekamp. Ook dr. G. Cohen-Stuart, ds. Abma en anderen zouden hier waardevolle bijdragen aan kunnen leveren.

  10. Gijsbert vd Brink
    13 maart 2012 om 09:34

    Geweldig! Stuk voor stuk meteen al heel inhoudelijke reacties, waarvan sommige ons echt nopen om nog eens even goed naar de stof te kijken… Mede namens mijn mede-auteur alvast veel dank!

  11. Roel Steenbergen
    13 maart 2012 om 10:38

    Wordt in het hfdst over ‘zonde’ ook aandacht besteed aan de woorden uit Genesis 4, 7 (NBV): Handel je goed, dan kun je toch iedereen recht in de ogen kijken? Handel je slecht, dan ligt de zonde op de loer, begerig om jou in haar greep te krijgen; maar jij moet sterker zijn dan zij.’
    Mijn beeld is dat de Gereformeerde theologie/dogmatiek met een grote boog om deze tekst heen loopt. En welke predikant preekt over deze tekst? Genoeg preken over Kain en Abel, maar dan wordt deze tekst overgeslagen (zie b.v. ook Nico ter Linden in “Het verhaal gaat”). Abraham Heschel schrijft in zijn boek “Goed zoekt de mens”: ‘De zonde is er en zal er ook blijven. Maar dank zei onze inspanningen kunnen we er aan ontkomen.’ Dat klinkt als de echo van Gen. 4,7.
    Prof. H. G. L. Peels besteedt er in zijn boek “God en geweld in het Oude Testament” ook aandacht aan, maar dat is het dan wel. Zelfs Dr. Berkhof besteedt in de paragraaf 27 van “Christelijk Geloof” geen enkele aandacht aan deze tekst.

    • 21 maart 2012 om 20:21

      Geachte Roel Steenbergen,
      Het antwoord ligt verscholen in Gen. 3:15.

  12. Cees
    13 maart 2012 om 10:40

    Mooi initiatief. Ik zou voor de logica en transparantie hoofdstuk 13 zeker naar voren halen, zeker voor hoofdstuk 3.

    • Arend Altena
      30 maart 2012 om 09:25

      Beste Cees,
      Ook ik zou hier een voorstander van zijn, omdat de Bijbel toch meer is dan een vindplaats van bewijsplaatsen voor de dogmatiek. Exegese en Bijbelse theologie dienen aan de systematische verwerking in de geloofsleer vooraf te gaan. De ontwikkelingen in de moderne exegese en bijbelse theologie (van de laatste derig jaar) zouden toch zeker in een hedendaagse dogmatiek verwerkt dienen te worden. Ook zou in dit hoofdstuk op het belang van de bijbelse theologie gewezen kunnen worden.

  13. 13 maart 2012 om 11:40

    1. Waar komt de verkiezingsleer aan de orde?
    2. Zouden jullie na hoofdstuk 14 nog één of enkele hoofdstukken kunnen toevoegen over vragen zoals:
    – De relatie kerk-Israël nu (de plaats van H9 voor H10 doet vermoeden dat Israël daar m.n. voor het Oude Testament staat)
    – De relatie kerk-Islam en theologia religionum meer in het algemeen
    – De verschuiving van het zwaartepunt van het christendom van Europa/Noord-Amerika naar Afrika/Azië/Latijns-Amerika en de nieuwe vragen die dit met zich meebrengt.
    Ik geef nu zelf “Inleiding systematische theologie” in Alexandrië en gebruik voor persoonlijke voorbereiding o.a. “An Introduction to Christian Theology” van Plantinga, Thompson en Lundberg (Cambrigde 2010): ik deel niet altijd hun positiebepalingen, maar qua opzet vind ik het een sterk, helder boek en zou wensen dat er iets dergelijks in het Arabisch en Nederlands beschikbaar was. Verder gebruik ik bijvoorbeeld soms Tennent’s “Theology in the Context of World Christianity” (Zondervan 2007).
    Als jullie geïnteresseerd zijn in een uitgebreidere reactie hoor ik het graag.

  14. 13 maart 2012 om 13:55

    Ik hoop dat het jullie lukt duidelijkheid te scheppen inzake Israël. Dat het mogelijk blijk een andere weg te vinden dan vervangingstheologie of bedelingenleer zonder in vaagheden te vervallen. Misschien kan er ook ingegaan worden op de positie van N.T. Wright aangaande Israël.

    Veel zegen, ik zie uit naar het resultaat.

    • Piet Strootman
      20 april 2012 om 20:02

      Geachte Willem – Jan de Wit,
      Heeft Paulus in Handelingen 17. 22 tot 28 niet volledig ‘afgerekend’ met de betekenis van Israel en de God van Israel, toen hij voor de Areopagus stond en de volgende woorden sprak:’Mannen van Athene: Ik zie voor mijn ogen, dat gij in elk opzicht buitengewoon ontzag voor godheden hebt, want toen ik door uw stad liep en de voorwerpen uwer verering aanschouwde, heb ik ook een altaar gevonden met het opschrift: Aan een onbekende god.Wat gij dan zonder het te kennen vereert, dat verkondig ik u.De God die de wereld gemaakt heeft en al wat daarin is, die een heer is van hemel en aarde, woont niet in tempels met mensenhanden gemaakt en laat Zich niet door mensenhanden dienen, alsof Hij nog iets nodig had, daar Hij Zelf aan allen leven en adem en alles geeft’ Hiermee is het afgelopen met de ALLEGORIE over een volk Israel! Er bestaat tot op de dag wél een Joods volk, maar volstrekt geen Israel! Paulus schreef tóen al, dat het allemaal geen Israel was, wat Israel heet.

  15. Nico van Dijk
    13 maart 2012 om 14:56

    Op mijn eerdere reactie zou ik nog willen aanvullen het thema van de relatie tussen gaven van de Geest (charismata) en ambten. Juist nu in deze tijd de gaven van de Geest weer veel meer aandacht krijgen in veel kerken en daar ook actief gebruik van gemaakt wordt in gemeenteopbouw rijst de vraag hoe de traditionele ambten in de gemeente (Diaken, Ouderling/Oudste, Predikant/Dominee) daarmee samenhangen. Zit hier een spanningsveld of juist een kans om met een nieuwe blik naar het bestuur en leding vand e kerk te kijken?

  16. Peter Sinia
    13 maart 2012 om 14:57

    Geachte auteurs, ik kijk uit naar de verschijning van deze nieuwe Dogmatiek. Ik ben benieuwd naar hetgeen jullie over de kinderdoop zullen schrijven en in hoeverre dit consistent zal zijn met hetgeen jullie (hopelijk) over kindercommunie zullen schrijven. Met o.a. kinderen en jongeren in gedachten, hoop ik dat jullie dogmatiek voldoende recht doet aan de dynamiek van het mensenleven in al haar levensfasen. Gods zegen bij jullie arbeid!

    • 14 april 2012 om 10:50

      Als wij naar het Evangelie van Paulus luisteren, dan zien wij, dat Paulus geen enkele waterdoop leert, maar de geestesdoop. In Galaten 3.27 en 28 schreef hij aan ons, niet-joden:’Want gij allen, die in Christus gedoopt zijt, hebt u met Christus (Gods Geest)bekleed. Hierbij is geen sprake meer van Jood of Griek (heiden), van slaaf of vrije, van mannelijk en vrouwelijk; Gij allen zijt één in Christus Jezus’ En met deze ómgekeerde naam, bedoelde Paulus niet de persóón van Jezus, maar de Geest, die in die persoon was en die óók in onszélf woont! Het gaat dus niet in de eerste plaats om het geloof, dat Jezus de Zoon van God was, maar om het geloof, dat Gods Geest in ons woont!

  17. P. Duinkerken
    13 maart 2012 om 16:00

    Wordt de lijn van Gods Plan met de schepping, inschakeling van de mens door “de aarde te vervullen en onderwerpen” uitgewerkt in het oorspronkelijke plan en de realisatie na de zondeval?
    Wordt de eerste wereld, voor de zondvloed, uitgewerkt? Die kende Israël nog niet, maar wel de beloofde Messias.
    Wordt uitgewerkt dat Israël meer een middel is (om de Messias voor te brengen) dan een doel op zichzelf? Mag je Israël nog verbondsvolk noemen?

  18. Hendro Munsterman
    13 maart 2012 om 17:31

    Ik zou benieuwd zijn naar de plaats die de andere religies/godsdiensten krijgen binnen deze dogmatiek. Bestaat er “heil” voor niet-christenen? Waait God’s Geest ook waar hij/zij wil, namelijk buiten de grenzen van het christendom? Zijn er (om met Justinus te spreken) ook “zaden van het Woord” elders te vinden?

    Binnen de (mijn) rooms-katholieke traditie is er plaats ontstaan voor het denken omtrent deze materie; de RK-theologie poogt exclusivisme en pluralisme te ontwijken door een inclusivistisch standpunt in te nemen.
    Ben benieuwd hoe u daaraan vorm kunt geven!

    • 20 april 2012 om 10:03

      Hendro Munsterma schreef:Bestaat er “heil” voor niet-christenen? In de Bijbel wordt geen onderscheid gemaakt tussen zg. christenen en heidenen. Tot geloof gekomen heidenen, werden door Paulus (de apostel der heidenen) dan ook nooit christenen genoemd en de gemeenten, die hij stichtte noemde hij gewoon heidengemeenten (Rom.16.4b). De zogenaamde christenen hadden deze naam nooit in moeten voeren, want dat heeft grote misverstanden veroorzaakt. In mijn jeugdtijd werd wel gesproken over de God der Joden, de God der christenen en de God der heidenen. Paulus deed dat echter niet, want hij schreef in Romeinen 3.29:’Of is God alleen de God der Joden?Niet der heidenen? Zeker, ook der heidenen’ Zogenaamde christenen hebben zich nogal eens veel aangematigd t.o.v. van die ‘goddeloze, domme heidenen’ en dus als vanzelfsprekend gediscrimineerd als: Ongelovig, slecht, goddeloos en dom! In elk geval belandden zij altijd in de kwade hoek!

  19. theologisch geinteresseerd lezer
    13 maart 2012 om 17:54

    Het zou goed zijn als de volgende thema’s ook een plaats vinden, voorzover nog niet het geval:
    1. Vreemdelingschap/bijwoners en wat dat betekent voor de christen (zie A. van de Beek in Ontmaskering e.a.). Wat betekent kruisdragen, of is het christenleven 1 grote successtory van overwinning naar overwinning? Lijkt mij niet. Graag aandacht aan geven.
    2. De relatie van Rom. 6, 7, 8. De meeste christenen worstelen hiermee. Wat doet hfdst 7 daar nou toch tussen? Ik hoop dat het boek op de standpunten ingaat. Vergeet daarbij niet het standpunt van A. van de Beek s.v.p.: Hfds. 7 is onze ervaring nu en hfst 8 is het perspectief aan ”gene zijde” waarvan af en toe iets ”van boven” oplicht in het christenleven, maar waar je geen succes (levens)programma’s op moet gaan bouwen (mijn begrip van wat ik van hem leer uit zijn publicaties: graag nachecken).
    3. Loon en kroon. De meeste dogmatieken komen er volgens mij niet goed uit. Dr. Michael A. Eaton (Nairobi) in ”A Theology of Encouragement” (Paternoster) en Dr. R.T. Kendall in veel boeken o.a. bij Christian Focus Publications Ltd. hebben een voor mij aansprekend standpunt, ook over Heb. 6. De meeste Calvinisten nemen met de ene hand terug wat ze met de andere schenken. Bovenstaande calvinistische theologen niet. In Nederland lijken ze niet bekend. Ik heb zowat alles van hun gelezen. Fantastisch !! Het boek van Michael Eaton geeft de theologie ook van Dr. Kendall en mag denk ik niet vergeten worden. Maar, ik weet niet of u dit werk kent.
    4. De relatie tussen openbaring en werkelijkheid. Waar merken we God? Zie ook A. van de Beek in ”Openbaring en werkelijkheid” red. E. Dekker, de Kruijf en Veldhuis. Van groot belang lijkt mij een theologie over ”Gods leiding” in je leven, zoals vaak in Engelse literatuur. Hoe onderken je Gods leiding in je leven. Waar moet je kijken, wat zijn de valkuilen. Of kun je er in dit leven niets van zeggen, behalve achteraf. Vele christenen, vooral evangelischen, zouden daarmee geholpen zijn. Of is het leven gewoon een chaotische boel, met vooral kruisdragen en moeten we met A. van de Beek zeggen: ”hier beneden is het niet”. Kunt u daar op ingaan?
    5. Ik hoop dat ook wordt aangesloten bij de theologie van A. van de Beek en dat zijn a.s. boek over ”Lichaam en Geest van Christus” nog kan worden meegenomen. Komt in maart 2012 uit als het goed is. Dat zal u wel bekend zijn.
    6. Reflectie op de theologie van W.J. Ouweneel lijkt me ook nodig, die veel aan de weg timmert in Nederland o.a. met zijn boeken en dogmatieken. Een goede weerlegging van het chiliasme van moderne snit in zijn vele soorten en smaken, wat op allerlei manieren doorwerkt in de evenzo vele visies en stichtingen met ”goede (bedoelde) doelen” over Israel en het zoeken naar verloren stammen, en de dito kerkjes en scheuringen die van dit soort uitleggingen het gevolg zijn. De evangelische christenen zouden veel steun kunnen hebben aan een richtingwijzer op dit punt. Ik hoop dat uw boek dat kan bieden. En graag een stevige weerlegging van de ”opname van de gemeente”, en de hermeneutiek die daaraan ten grondslag ligt. Misschien zult u dat behandelen in uw hfdst over eschatologie, en ik kan me niet voorstellen dat u dan ”God doet recht” van A. van de Beek vergeet. Hij heeft al veel van mijn verwarring opgehelderd en ik hoop dat uw boek dat ook doet voor de vele evangelischen die op allerlei leerstellingen de weg soms behoorlijk kwijt kunnen zijn. Dus graag ook reflecteren in uw boek op evangelische leerstellingen, die uiteraard ook veel goede kanten en accenten kunnen hebben.
    7. Over de doop bestaat de grootste verwarring. Graag ook het standpunt van A. van de Beek meenemen in ”God doet recht”. Zodra je de doop laat slaan op de ”toe-eigening van het heil” zoals in vele Ref. kerken het geval is, kom je in een moeras terecht. A. van de Beek biedt de oplossing. Veel evangelische verlaten een kerk met kinderdoop doordat er een verkeerde interpretatie van die kinderdoop wordt gebezigd, met de vele vele verschillende ref. kerken tot gevolg. Jammer. Lees A. van de Beek, ook in ”tussen traditie en vervreemding” over de doop. Anders verlies je nog meer mensen die de gelovigendoop gaan aanhangen. Laat s.v.p. niet een soort alomvattend vage verbondsgedachte slaan op de persoonlijke toe-eigening van het heil, maar op de nieuwe werkelijkheid die in Christus is aangebroken, het nieuwe verbond, waar je door geloof deel aan kunt krijgen door geloof. Of neem in elk geval dat stantpunt ook op. Anders haken de evangelische al direct af. En dat zou jammer zijn.

    Ik hoop dat u wat met mijn opmerkingen kunt. Ik ga uw boek in elk geval lezen en zou het graag willen kunnen aanbevelen aan zowel reformatorische, gereformeerde en evangelische mensen die op mijn pad komen. Want er is behoefte aan goed theologische onderricht. Ik hoop dat het iets wordt zoals de vorm en presentatie van ”systematic theology van Wayne Grudem”, of ”the Christian Faith van Michael Horton” want dat zou denk ik velen enorm helpen. Veel wijsheid bij de laatste correcties en aanpassingen en alvast bedankt voor al het werk.

    • 18 april 2012 om 10:13

      Theologisch geinteresseerde lezer:Het is natuurlijk heel gewoon, om het woord ‘christen (en) te gebruiken, maar in de Bijbel wordt géén verschil gemaakt tussen ‘christenen’ en ‘heidenen’. Het Evangelie van Paulus is dan ook, expliciet, gericht aan heidenen, maar Paulus heeft de tot geloof gekomen heidenen nooit christenen genoemd.Integendeel, in Romeinen 16.4b noemde hij de gemeenten, die hij stichtte gewoon:Heidengemeenten. De christennaam komt, zoals u wellicht weet, slechts drie keer in de Bijbel voor, maar dan betreft het tot geloof gekomen discipelen, en die waren altijd weer leerlingen van Mozes Elia, Jezus en Johannes de Doper.Joden dus! Waarom maak ik daar een aanmerking op? Omdat de ‘zogenaamde’ christenen wél onderscheid maken tussen christenen en heidenen.Heidenen zijn in christelijke oren, dan ook altijd ongelovig, slecht of dom. Zo suggereert men, dat de schrijvers van de Bijbel onderscheid maken tussen christenen en heidenen, wat volstrekt onjuist is. Ook schreef Paulus nog:’Is God alleen de God der Joden, niet ook der heidenen? Zeker, ook der heidenen’

  20. Nico van Dijk
    13 maart 2012 om 18:34

    Het zou me tevens interessant en nuttig lijken om bij de leer over de Drie-eenheid danwel bij de soteriologie aandacht te schenken aan de Drie-eenheid bij het lijden van Christus aan het kruis. Wat zijn de verschillende theologien van het kruis? Wat is de rol van de Drie-eenheid (naast Christus ook de rol van de Vader en de Geest) bij het lijden? Denk aan Moltmann, Kasper, Panneberg, Bonhoeffer. Hoe belangrijk zijn deze theologien van het kruis voor de kerk van nu?

    • Piet Strootman
      20 april 2012 om 11:04

      Nico van Dijk schreef:’Wat zijn de verschillende theologien van het kruis?’ Paulus had ‘slechts’ theológische
      belangstelling voor ‘Jezus Christus en dien gekruisigd’, maar beslist géén historische belangstelling.Hij heeft nog niet één ‘gebeurtenis’ van Golgotha aangehaald! Jezus vatte het kruisigen van ons vlees zinnebeeldig op,want Hij zei al tegen zijn hoorders, toen er nog geen sprake was van een zg.kruisiging, dat zij hun kruis op zich moesten nemen en Hem navolgen. En ook Paulus vatte het kruisverhaal zinnebeeldig op. Zo schreef hij, dat hij mét Christus gekruisigd was. Ook ons roept hij op, om ons vlees met zijn hartstochten en begeerten te kruisigen. In dit licht gezien, is de christelijke uitleg van het verhaal van het kruis verwerpelijk. Ook was Paulus mét Hem gestorven en begraven, wat hij natuurlijk óók zinnebeeldig bedoelde. Paulus schreef in Romeinen 8.3:’God zond zijn Zoon (zijn Geest) in een vlees (in Jezus) aan dat der zonde gelijk’ Zoals we weten is zonde zónder n een onvolmaakte toestand, waarin Gods Geest dus kwam. Dat Jezus dit vlees der zonde ‘kruisigde’ wordt in het verhaal van Golgotha voorgesteld! Het historiseren van dit verhaal, is dan ook weer medeoorzaak van de Passion van onlangs, wat een smet werpt op de christelijke uitleg van de Bijbel. Hierbij moeten we onwillekeurig aan die uitspraak van de theoloog Herman Wiersinga denken, die in zijn boek Geloven bij daglicht schreef, dat hij zich verzette tegen de Godsvoorstelling van een hemelse curator, die het gruwelijk lijden van zijn Zoon aan het kruis gewild zou hebben en dan ook nog de beschikker zou zijn van al het veelsoortige en onvoorstelbare lijden van mensen de eeuwen door.

  21. Jochem Hemink
    13 maart 2012 om 20:46

    Ter aanvulling:

    Mogelijke visies op relatie geloof en wetenschap (in brede zin) in hoofdstuk 5 en/of 6?
    Relatie theologie en filosofie in hoofdstuk 1 en/of 5?
    Verhouding theologie en liturgie in hoofdstuk 1.

    Hoofdstuk 14 echt uitsplitsen: kerk verdient een eigen hoofdstuk, en sacramentaliteit ook (in elk geval als goed de verhouding Rome/Reformatie belicht wordt).

    In hoofdstuk kerk de problematiek van kerkelijke verdeeldheid en mogelijke uitwegen.

    Misschien tussen 14 en 15 nog een hoofdstuk met daarin iets rond ‘leven als christen Coram Deo, tussen verlossing en uiteindelijke vernieuwing’. De wet en meer rond ethiek en politiek kan daarin een plaats krijgen.

    De mogelijke betekenissen van ‘secularisatie’, als begrip en als bestaan van de kerk in deze tijd.

    De verborgenheid van God in hoofdstuk 4 en/of 5.

    In hoofdstuk 1 en/of 2 iets rond verhouding orthodoxie en dwaling. Ook ‘dogmatiek in een postmoderne context / geloven in een postmoderne tijd’ kan daarin behandeld worden.

    Ik neem aan dat de menselijke vrijheid ruime aandacht krijgt in hoofdstuk 7 (en/of 11).

    Zegen op jullie werk gewenst.

  22. Matthijs Schuurman
    13 maart 2012 om 22:26

    Kan er ook aandacht komen voor de manier waarop God handelt?

  23. Pastor Ton
    14 maart 2012 om 08:13

    De meeste Theologen en (Bijbel)wetenschappers draaien lekker binnen hun eigen paradigma hun eigen kringetjes. Wanneer leren we iets van de Oosters-orthodoxe, de Aziatische of Chinese christenen? Of gewoon van de postmoderne mens? Of de Chinese wetenschappers? Ons westerse probleem is dat sinds de ontwikkeling van taal door de Grieken in ong. 550 v.Chr. we veel te veel onze linkerhersenhelft hebben ontwikkeld ten koste van de rechterhelft. We zitten vast in onze eigen logica, vakjes en denksystemen. Oude talen als het Hebreeuws ontwikkelden de rechterhelft. 1) Je schreef en las van rechts naar links. 2) je moest zelf door de context de betekenis van een woord achterhalen omdat er geen klinkers werden gebruikt. 3) Het is beeldtaal 4) Tenslotte is bijna de helft van de Bijbel poëtisch, zoals Gerstenberger zegt, “Poëtische taal breekt door de grenzen van rationele wereldbeelden, en benadert het wezen van dingen intuïtief. Daarom gebruikt de poëet vergelijkende, inductieve en indirecte taal”.
    Allemaal rechterhersenhelft activiteiten… 5) Jezus stelde vragen en sprak in gelijkenissen (stimuleert de rechterhersenhelft). Heb je je ooit afgevraagd waarom Hij en de overige NT bijbelschrijvers vaak niet EXACT het OT citeren? Zo kan ik nog wel even doorgaan… wordt toch wakker. Wat God voor de wijzen en verstandigen verborgen heeft (de linker hersenhelft mensen), heeft Hij aan kinderkens (rechterhelft mensen) geopenbaard. (hint hint). Geloof, vertrouwen, intuitie, naiviteit, creativiteit, dromen en visioenen, een niet-verstandelijke taal als tongentaal, het verstaan van Gods stem etc etc – Volgens mij zitten verstandsmensen er minstens zo ver naast als de Farizeeen en Schriftgeleerden uit de tijd van Jezus. Stap toch eens over die grenzen heen… bezoek eens een dienst in China’s ondergrondse kerk waar God nog kan spreken ”zondert mij af die en die om daar en daar naar toe te gaan…”. (Goed bedoeld overigens en alleen voor degenen die wil horen wat de Geest tot de gemeenten zegt… tot de gemeenten in het boek Openbaring..).

    • 14 maart 2012 om 19:13

      Volgens mij Ton, ga je in op het misionaire vraagstuk.
      ”Wat gebeurd er als iemand onder bepaalde omstandigheden in een bepaalde cultuur de Here leert kennen?
      De lage Landen hebben zijn met de komst van het evangelie ook opgezadeld met een cultuur dat de hunne niet was. Door de eeuwen heen hebben de Dopersen daar iets in kunnen betekenen. Maar tot de dag van vandaag vind je nog steeds halflingen die opnieuw Jezus als hun Heiland leren kennen en daar ook hun eigen vorm voor kiezen. De kerk zit daardoor in een tweespalt. Moet er een nieuwe dogmatiek komen? Ik weet het niet.
      maar wel een goed antwoord dat recht doet aan zowel de geloofsfeiten in een 3D crossculturele samenleving.
      Wist je trouwens dat tegenwoordig de lofprijsleiding trekjes krijgt van een sacrament. De lofprijs groep brengt ons voor het aangezicht van God. Heel oud testamentisch. Ook het leiderschap in evangelische gemeente grijpt terug op het Mozes type om Gods volk te leiden. Het nieuwe leiden. Allemaal vormen van die ene holistische kwab, waarvan ik me afvraag waar dat toe leidt. Een nieuwe inleiding op de christelijke dogmathiek wordt vast een kustwerk. Maar is het ook in begrijpelijke taal voor mensen die liever zonder de vervulling met de Heilige Geest maar in de voetspoeren van Sri Chinmoy nieuwe christen willen zijn. ”Wanneer de macht van liefde
      De liefde naar macht vervangt, Krijgt de mens een nieuwe naam: God.”
      Een oud Eden’s gegeven.

  24. Nico van Dijk
    14 maart 2012 om 09:41

    In het kader van de leer over de kerk is het mijns inziens ook belangrijk dat er hernieuwd wordt nagedacht over missiologie, met name voor de kerken van nu in het Westen waaronder Nederland. Te denken valt aan nieuwe formules zoals bijvoorbeeld Willow Creek (o.a. publicatie: Revealed) of de gemeenteopbouw publicaties van Stefan Paas. Je ziet dit ook vaak samengaan met wijkkringen en wijkinitiatieven.

  25. Roel Steenbergen
    14 maart 2012 om 14:54

    Mag ik, in aansluiting op mijn eerdere vraag, ook nog vragen welke aandacht wordt geschonken aan de vergeving in het Oude Testament? De belofte van vergeving na verootmoediging kom veelvuldig voor in het OT en toch wordt daaraan naar mijn mening in de christelijke geloofsleer nauwelijks aandacht geschonken. Ook Berkhof gaat er vrijwel geheel aan voorbij in zijn boek Christelijk geloof, wijdt er althans geen dogmatische beschouwing aan.

  26. G.R.P. van de Wetering
    14 maart 2012 om 15:07

    In alle bescheidenheid zou ik aandacht willen vragen voor de vragen rondom het leven na dit leven, hemel, hel, opstanding der doden. Veel mensen worstelen met vragen hierover.

    De claim van exclusiviteit van het christendom… tov andere godsdiensten.

    Onder het kopje kerk hoop ik dat er aandacht kan zijn voor de legitimiteit van diverse kerk/gemeentevormen. Zelf maak ik deel uit van een congregationalistisch kerkgenootschap, maar er zijn vele legitieme smaken…

  27. theologisch geinteresseerd lezer
    14 maart 2012 om 18:31

    Ik schrijf u nogmaals, want ik hoop dat de dogmatiek veel zal worden gebruikt. Dat verwacht ik ook.
    Daarom nog het volgende:
    1. Ik hoop dat de dogmatiek het volgende duidelijk maakt:
    Wat is de kern van het christelijke geloof zoals beleden in de kerk van alle eeuwen en de belijdenissen van de Vroege Kerk. Waarin moeten christenen één zijn. Dus graag terug naar de 1e eeuwen en niet alleen naar de reformatie. Wat moet de kerk belijden om nog kerk te mogen heten. Dat lijkt me enorm belangrijk vandaag, in de enorme lappendeken aan kerken, gemeenten. Joh. 17 ”en dat zij allen een zijn”. Maar, waarin moet de kerk dan één zijn. Niet alles wat zich kerk noemt is per definitie kerk. Er zijn onstellend veel groepjes, rond een leider, die zich kerk noemen, maar qua leerstellingen veel verschillen vertonen. Wat is de kerk en wat niet. Ik hoop dat uw boek een bijdrage gaat leveren aan de eenheid van leer in de kerken over de primaire zaken waar het in het christelijke geloof om draait. En dat het boek daardoor in elke kerk (die die naam waardig is) kan worden gebruikt. Ik hoop dat u met uw uitgave wacht op het boek van A. vd Beek ”Lichaam en Geest” die daarin ongetwijfeld belangrijke dingen over de kerk zal gaan zeggen en ik hoop dat u zijn inbreng nog kunt meenemen.
    2. Ik hoop niet dat de plaats in het boek van het hoofdstuk over ”eschatologie” in het laatste hoofdstuk uitdrukking is van een soort theologie die weer tot gevolg heeft dat er dan in de chronos na Christus weer allerlei menselijke christelijke Torens van Babel moeten komen om vooruitgang te boeken in het hier en nu (Berkhof e.a.) of onrealistische charismatische hoogstandjes in geestelijke zin (overrealized eschatologie) oftewel om God een handje te helpen om het Koninkrijk van God hier te stichten. Met Christus zijn de laatste dagen aangebroken (kairos), het einde van de chronos. Ik ben ik elk geval overtuigd van het standpunt van A. van de Beek die eschatologie daarom met rede behandelt vóór de leer over de kerk en de Heilige Geest. Het zou jammer zijn als u weer in het oude stramien van de dogmatieken valt, wat mensen op het verkeerde been zet.
    Ik hoop dat uw boek de lijn van A. van de Beek volgt. Uw hfst. 11 zou dan geen ”soteriologie” maar ”eschatologie” moeten heten, wat mij betreft. ”Soteriologie” = ”Eschatologie”. Misschien komen de ref. kerken dan ook eens los van de problemen over de ”toe-eigening” van het heil en de diversiteit in opvattingen over de ”kinderdoop”.
    met vriendelijke groet, en nogmaals dank voor al uw werk hieromtrent.

    • 18 april 2012 om 10:17

      Theologisch ge interesseerde lezer:Waar in de bijbel komt er ‘een kerk’ voor?
      En er zijn er zo ongeveer 1600 verschillende!

  28. 14 maart 2012 om 20:28

    Professor … weet u zeker, dat wij met nog meer theologie, een betere wereld krijgen ? — ik dat Jezus, wat ons betreft uitziet, naar meer praktische vaardigheden …

  29. Dirk
    16 maart 2012 om 10:40

    – Ik ben blij dat er een heel hoofdstuk gewijd wordt aan de Bijbel als boek van God en mensen. Graag hierbij aandacht voor andere canons dan de gereformeerde (Koptische, Grieks-orthodoxe, RK). Verder graag aandacht voor de wijze waarop in de Bijbel zelf geherinterpreteerd wordt: uiteraard hoe OT-woorden in het NT geïnterpreteerd worden, maar ook hoe bijvoorbeeld een profetie van Jeremia in Daniël geherinterpreteerd wordt. En welke consequenties heeft dat voor de interpretatie van de Bijbel in onze tijd en situatie? Verder graag aandacht voor de vraag in hoeverre de Bijbel een eenheid vormt. Bijvoorbeeld hoe kan Gen 1-2:3 naast Gen. 2:4-25 staan en daarmee toch een eenheid vormen? In hoeverre is het goed om de evangeliën te harmoniseren? Hoe om te gaan met tegenstrijdigheden?
    – openbaring: in reformatorische kringen wordt nog steeds vaak het ‘sola scriptura’ benadrukt. Graag echter ook aandacht voor de openbaring van de Geest in deze tijd, in onze concrete situatie. Dé schakel tussen Jezus en ons is de Geest. En de Geest is meer dan op schrift gestelde apostolische woorden…
    – Graag aandacht voor hoe christenen nu het OT nog vruchtbaar kunnen lezen, bijvoorbeeld een boek als Richteren, de oordeelsprofetieën en de vele wraakbeden in de psalmen.
    – aandacht voor verhouding van collectief en individu en evt. verschillen hieromtrent tussen OT en NT.

  30. Lezer
    16 maart 2012 om 18:48

    Ik hoop dat de dogmatiek breed zal worden gebruikt. Maar, ik hoop niet dat het straks als springplank kan worden gebruikt voor nog meer christelijke menselijke actieplannen en vooruitgangsgeloof in het hier en nu ter verbetering van de wereld. Eén van de reacties doet een pleidooi voor de Koninkrijks theologie van Tom Wright. Van mij hoeft het thema van het Koninkrijk van God zoals dat door Tom Wright en velen, zoals ook W.J. Ouweneel vandaag wordt verstaan en op diverse manieren wordt uitgedragen, absoluut niet in een geloofsbelijdenis, zoals een schrijver wil. En ook absoluut niet in uw boek. Het hangt er uiteraard helemaal vanaf wat wordt bedoeld en hoe het thema van Gods Koninkrijk wordt ingevuld of het wel de hoofdboodschap van Jezus mag heten, wat wordt beweerd. Maar, wat vandaag veel langskomt is gewoon een optimistisch vooruitgangsgeloof, maatschappelijk of persoonlijk. Het is dus een ideologie of psychologie. Daar hoef ik geen theologisch boek voor te lezen, daarin wil ik iets leren over God. En niet over aardse vooruitgang, christelijke ‘goede’ doelen) of charismatische (is ook aards) tekenen en wonderen die allemaal ten doel hebben hier beneden menselijke koninkrijken te bouwen, soms christelijke (geestelijke) koninkrijken. Vaak wordt het thema van Gods Koninkrijk ingezet om te dienen als zingevingscategorie, dus als motivatie om in deze wereld aan de slag te gaan. Men spreekt dan wel over het oprichten van tekenen van het Koninkrijk. We moeten dan wel goed bedenken dat het Koninkrijk niet van deze wereld is. Soms licht er iets op van dat Koninkrijk in het hier en nu in je persoonlijke leven als een tijdelijke kortstondige bemoediging van boven (een flits), maar je kunt er geen christelijke programma’s/semi koninkrijken (zoals bijv. chr. goede doelen) op gaan baseren, wat doorgaans het gevolg is van de Koninkrijkstheologie. Geachte professoren: Laat dat alsjeblieft goed uitkomen in jullie dogmatiek. Oproepen in het kader van Gods Koninkrijk zijn vaak springplank voor markering/fondswervingscampagnes voor goede doelen, en het gebruik daarbij van Bijbelgedeelten geeft de indruk van een vorm van aflatenhandel, want er moet natuurlijk veel chr. geld naar toe om die Koninkrijken van chr. doelen te bouwen. En dat lijkt allemaal onder de huidige generatie erg populair. Het christelijke leven wordt vaak verengd tot goed doen voor de naaste (liefst in Afrika en Moldavië wel te verstaan). De goede doelen business floreert als nooit tevoren, maar diegenen die zich daar mee bezig houden hebben vaak weinig idee wat het christelijke geloof inhoud, behalve ‘’goed doen’’. Realiteit is gewoon dat ook goed bedoelende Koninkrijksbouwers met beide benen op de grond staan in de weerbarstige werkelijkheid van christelijke falen en gewone aardse menselijkheid /zondigheid / beperktheden. Ook de charismatische soort van Koninkrijken bouwen is voor het hier en nu. En bij evangelischen komt het vaak tot uiting in kreten als ”kanjers voor God” of ”leef je geloof” en ‘’how to do’’ boekjes. Dan bouw je dus een eigen psychologisch Koninkrijk. Noem het dan maar gewoon een POP (persoonlijk ontwikkelingsplan). Dan wordt de Koninkrijks theologie al gauw een ideologie voor goed bedoelende christen mensen met onrealistische verwachtingen omdat men geen rekening hield met de ”zonde” (ook bij zichzelf). Abraham Kuyper en zijn volgelingen is het niet gelukt en dat zal ook met de moderne evangelicals (met haar Micha campagnes en dito ”goede (aardse) ontwikkelingswerk doelen” etc.) niet gaan lukken met al hun ‘’tekenen oprichten’’. Jezus zegt dat het Koninkrijk al IS aangebroken in de volheid van de tijd. Het IS volbracht. Door geloof in Christus mogen we deel krijgen aan die nieuwe werkelijkheid van Gods Koninkrijk door genade alleen. Die boodschap moeten we uitdragen, want de oordeelsdag komt, of liever: IS al aangebroken. Er is nu nog een reddingsboot die langskomt. Stap erin. Dat uitdragen betekent eerder kruisdragen in het hier en nu, veracht en vervolgd worden enz, tot aan de voleinding, dan voorbeeldige tekenen van het Koninkrijk oprichten waarvan de wereld zegt ”dank u wel”.
    Wat mij betreft daarom liever geen Koninkrijks theologie in het boek van bovenstaande snit met vaak ”health and wealth” aspiraties. Waarom maak ik me zo druk. Omdat ik genoeg heb van al die theologie voor het hier en nu in veel evangelische boekjes (= anthopologie, psychologie enz.), en ik een goede dogmatiek wens die (alleen) over de God van de Bijbel gaat, en niet over wat anders. Alle goeds toegewenst.

  31. lezer
    17 maart 2012 om 15:37

    Geachte professoren,
    Ik herinner u graag nog aan het boekje ”het roer moet om! De kerk van Jezus Christus is meer dan een Jezusbeweging” van Eginhard Meijering.
    Een standaard theologisch handboek of dogmatiek heeft enorme invloed op het christelijke denken van theologen en predikanten, daar zult u ook van overtuigd zijn. Het is de kans bij uitstek om mee te helpen om in de lijn van het boekje van Meijering het (theologische denk) roer om te krijgen. Ik hoop dat uw dogmatiek daar aan zal gaan bijdragen.

  32. Francis
    19 maart 2012 om 10:51

    Ik denk aan de volgende thema’s:
    Koninkrijk van God – what’s in a name?
    Israël & Dordt – verbond(en), verkiezing
    Anders geloven, denken , doen – christelijk geloven en de verhouding tot de cultuur en haar vertegenwoordigers en andere religies en wereldbeschouwingen. I.h.b. de context van Islam, modernisme, wetenschap, postmodernisme en liberalisme in denken, cultuur en politiek
    Wat doet God, wat doen de gelovigen? Over heiliging, bekering, genezing, bevrijding, rechtvaardiging, verlossing, heling, vergeving en andere Geestesuitingen.
    De dienst van en aan de Zoon en de wereld: wat doet de kerk? het gevecht om de prioriteiten van evangelisatie, pastoraat, diaconaat, liturgie, profetie, catechese en verkondiging, etc.
    Openbaring, verlichting en verduistering: secularisatie en evangelisatie in Europa en daarbuiten
    De oude kerk(en) & de nieuwe kerk(vormen)
    Natuurlijk theologie – scheppingstheologie en Incarnatietheologie
    God de Heerlijke, aanbidding, schoonheid en de kunsten
    Pleisterplaatsen en slagvelden: Jerzulem, Bethlehem, Nazaret, Athene, Nicea, Constatinopel, Hippo, Rome, Heidelberg, Dordt I en II, Barmen, Azusastreet, Jorwerd, etc.
    De Koning en leiderschap: kerkelijk werkers in het ambt?
    Verhouding Dogmatiek, ethiek, spiritualiteit; in de universitieten, studeerkamers, de stad en de klei
    Ik ben, dus ik geloof, dus ik denk. Over epistimologie, vooroordelen, axioma’s en hermeneutiek
    de kerk en haar donkere kanten: misbruik, kruistochten, afval, ketterijen, ongezonde van leiderschap, kerkstrijd en godsdienstoorlogen

  33. D.J.H. van Dijk
    19 maart 2012 om 14:14

    Een hoofdstuk over de relatie tussen kerk en overheid, alsmede de plaats van de kerk in het publieke leven zou mijns inziens niet mogen ontbreken.
    Welke roeping heeft de overheid als het gaat om het Koninkrijk van God?Hierbij zou ook de roeping van christenen in het publieke leven aan de orde kunnen komen.

  34. Joost
    19 maart 2012 om 15:01

    Wat wat mij betreft essentieel is voor een nieuwe Nederlandse christelijke dogmatiek is een paragraaf over de epistemologische status van christelijk geloof. Dit lijkt mij vooral van belang voor de scholing van theologen die later in de samenleving een wetenschappelijk verantwoorde positie zouden moeten kunnen innemen in allerlei situaties waarin al dan niet academisch onderbouwde kritiek op religie(s) en (christelijk) geloof in het bijzonder wordt geuit. Deze situaties zullen zich waarschijnlijk steeds vaker voordoen. Met name de propositie dat alle (wetenschaps)theoretische vooronderstellingen uiteindelijk berusten op een vertrouwen in een bepaalde levensbeschouwing die niet zuiver wetenschappelijk is, zou daarin een centrale plaats kunnen innemen. Hiermee niet suggererend dat alles geloof is, maar wel dat alle wetenschapsbeoefening uiteindelijk op individueel niveau te herleiden is tot een niet-rationele grondovertuiging. Persoonlijk heeft dit inzicht mij tijdens mijn studie theologie (waar ik dit inzicht overigens niet rechtstreeks opdeed) de ruimte gegeven om onbevangen mijn voordeel te doen met de vele nuttige maar zeer uiteenlopende en soms zelfs tegenstrijdige theologische theorieën.
    Deze nieuwsgierigheid opwekkende onbevangenheid wens ik iedere jonge (en oudere) theoloog toe.

  35. I.A.Kole
    19 maart 2012 om 16:32

    Broeders,
    wijsheid en inzicht én een verlicht verstand toegewenst; aan de ord e zullen komen, ga ik vanuit:he t verbond en de beloften en voor wie bestemd; de toeëigening van het geloof; de tekenen der tijden; de antichrist; de geestesgaven blijvend aktueel of..?;
    rechtvaardigmaking én de heiligmaking

  36. lezer
    19 maart 2012 om 22:28

    Geachte professoren,
    Nog een voorstel: Ik denk dat het goed zou zijn als naast het klassieke schema: schepping-zondeval-verlossing, ook de alternatieve visie van dr. C. Blom (dissertatie ”zonder grond onder de voeten”) zou worden meegenomen, met uiteraard zijn theologische onderbouwing zoals vanuit Job etc. U zult de dissertatie ongetwijfeld kennen. Het gaat er in een dogmatiek immers om dat theologen leren denken en met meerdere plausibele visies en haar argumenten kennismaken. En bij het hoofdstuk over Kerk-sacrament-ambt ook liefst de visie van prof. dr. Eddy Van der Borght (zijn dissertatie over het ambt) noemen. En nog: ik hoop dat uw hoofdstukken 15 en 16 over vernieuwing van de mens en de wereld voldoende aandacht geeft aan de beperking van de zondige mens aan deze zijde. Dus gerelateerd is aan uw hoofdstuk 8 over de zonde. Maar, misschien is bovenstaande al opgenomen. Met dank.

  37. J. van Breevoort
    21 maart 2012 om 13:04

    Misschien komt het vraagstuk van de verhouding van godsdiensten wel impliciet ter psrake,maar het lijkt mij voor studenten in deze tijd wel belangrijk dat er goed aandacht aan besteedt wordt.Godsdienst is toch-zoals het woord zegt-God dienen.Dat is niet zondermeer hetzelfde als dat wat dikwijls ‘ godsdienst of religie’ genoemd wordt.
    Wat is dat echter: God-dienen.? Er is wel wat te zeggen toch voor Barth’s concept dat dat in Jezus is geopenbaard. Echter: Openbaring is geen informatie-verschaffing en valt toch niet ‘zomaar uit de lucht’. En : Waait de Geest van God niet ook buiten ‘het christendom?
    In deze tijd worden er nogal eens pogingen ondernomen om mensen te laten geloven dat geest ‘slechts” materie is en God wordt daarin ‘ een product van het brein’. ‘ Een stofje in de hersenen’.
    Wordt er misschien in het hoofdstuk over openbaring iets in te staan
    over de vraag of God betrekking heeft op een werkelijkheid ‘buiten’?
    Het gevoel voor ‘transcendentie’ verdwijnt stertk in deze wereld. Vaak is het nog ‘wel iets’.
    Ik ben benieuwd of in uw boek deze dingen ter sprake komen. Sterkte bij de laatste fase van afronding.

  38. W.Pieter van den Berg
    26 maart 2012 om 21:48

    Een belangrijk thema dat volgens mij meteen de sleutel vormt voor een aantrekkelijke en gezonde Kerk is het ‘lijden’ om het ‘goeddoen’ in navolging van Christus, waartoe we als gelovigen geroepen zijn (1Pe2.24). Een zwaar onderbelicht of helemaal afwezig thema in de meeste dogmatieken. Ik vraag me af hoe dat kan, terwijl de bijbel zelf er vol van is en het de route is tot behoud van onszelf en anderen.

  39. Jan Hoogendoorn
    2 april 2012 om 11:25

    Er is steeds blijvende discussie over opgravingen van duizenden jaren geleden die strijdig zijn met de Bijbelse schepping.
    De schrift is toch duidelijk, Gen.1 : 1 In den beginne schiep God de hemel en de aarde. er staat duidelijk een punt. Wat er in DIE voortijd geschapen is
    weet niemand je kan er alleen over fantaseren gezien de opgravingen en
    heeft de satan er een onvoorstelbare verschrikkelijke chaos van gemaakt.
    Onze Schepper de Heere God heeft daar een einde aan gemaakt en heeft de aarde woest en ledig gemaakt, en in een punt des tijds is de Heere de Aarde :2 gaan herstellen. met als hoogtepunt ” Er zij Licht”
    en.. Laat Ons mensen maken naar ons beeld als onze gelijkenis,
    goed is het om te lezen Spreuken 8 v.a. :22.
    Het werk wat Zijn hand begon zal Hij afmaken.
    Misschien is het goed daarover na te denken,

  40. 14 april 2012 om 10:38

    Het verhaal van de opstanding van Jezus staat beschreven in een Evangelie, dat volstrekt niet aan ons, heidenen, gericht is. De ‘heilbegerige’ christenen, hebben Jezus echter uit de bodem van Israel ‘losgerukt’ en Hem tot hun eigen Heiland en Verlosser gemaakt! En aan het Evangelie van Paulus, dat expliciet aan óns, heidenen, gericht is, gaat men radicaal voorbij! En wat het gedenken van het lijden en sterven van Jezus bestreft, Paulus heeft er nog niet één woord over geschreven! Golgotha? Hij had volstrekt géén historische belangstelling voor het kruisverhaal, maar verstond het uitsluitend zinnebeeldig ofwel theologisch! Nét zoals Jezus zelf, die zijn hoorders opriep, hun kruis op zich te nemen en Hem na te volgen. Paulus schreef in 1 Korinthe 2.2 ook nog:’Want ik had niet besloten iets te weten onder u, dan Jezus Christus en dien gekruisigd’ Voor hem dus géén:’Ja, amen!Ja op Golgotha stierf Hij voor onze zonden;en door zijn bloed, wordt ons gemoed gereinigd van de zonden’ En ook géén: Halleluja!Lof zij het Lam.Die onze zonden op Zich nam!Wiens bloed ons heeft geheiligd….’ Nee, hij was mét Christus gekruisigd! En hij roept ons in zijn Evangelie op, om ons vlees met zijn hartstochten en begeerten te kruisigen. Bovendien stierf de uit een vrouw geboren Zoon van God, Jezus, alléén voor het volk, dat onder de wet was, Israel (Galaten 4.4-7). En wat Jezus’opstanding betreft, Paulus transponeerde in 1 Korinthe 15 de dood en opstanding van de méns Jezus, naar de dood en opstanding van de Christus als Gods Geest. Hij schreef in vers 20 immers:”Maar nú:Christus is opgewekt uit de doden als eersteling van hen, die ontslapen zijn’ En in 2 Korinthe 5.14/15a:’Want de liefde van Christus (Gods Geest) dringt ons, daar wij tot het inzicht gekomen zijn, dat één voor allen gestorven is.Dus zijn allen gestorven’ Namelijk de geestelijke dood. De Christus als Gods Geest, stierf dus al in den beginne in de Adamitische mensheid, maar werd door God óók weer opgewekt. De christenheid ‘zweert’ bij een lichámelijke opstanding van de mens Jezus, en ziet voorbij aan de Christus als Gods Géést. Jezus Zélf verklaarde dat de Christus Gods Geest is, toen Hij aan de Farizeeén vroeg:’Wat dunkt u van de Christus?Wiens Zoon is Hij? ‘Zij antwoordden:Davids Zoon’ Dat zeggen de christenen van vandaag ook nog! Maar toen zei Jezus: ‘Hoe kan David Hem dan zijn Here noemen, als hij zegt:De Here heeft gezegd tot Mijn Here…’ En de Here is de Geest’ Maar nee, christenen verwachten het van de Zoon van David!

  41. 15 april 2012 om 16:57

    Er is eigenlijk géén land Israel , en ook geen volk Israel, hoewel we deze uitdrukkingen regelmatig in de kerkelijke pers en in boeken en geschriften tegenkomen. In een brochure van de Ned. herv. kerk: ‘Israel, volk, land en staat’ een handreiking voor een theologische bezinning, schreef de auteur, dat God aan Israel een land toegezegd had, waaraan zij niet van nature gebonden waren. Ook hebben we misschien teweinig rekening gehouden met de rede van Paulus, toen hij in Athene was, staande voor de Areopagus, het volgende tegen de Atheners zei:’Mannen van Athene, ik zie voor mijn ogen, dat gij in elk opzicht buitengewoon ontzag voor godheden hebt; want toen ik door uw stad liep en de voorwerpen uwer verering aanschouwde, heb ik ook een altaar gevonden met het opschrift;Aan een onbekend god. Wat gij dan zonder het te kennen vereert, dat verkondig ik u.De God, die de wereld gemaakt heeft en al wat daarin is, die een Heer is van hemel en aarde, woont niet in tempels met mensenhanden gemaakt en laat Zich ook niet door mensenhanden dienen, alsof Hij nog iets nodig had, daar Hij zelf aan allen leven en adem en alles geeft. Hij heeft uit één enkele het gehele menselijke geslacht gemaakt, om op de ganse oppervlakte van de aarde te wonen en Hij heeft de hun toegemeten tijden en de grenzen van hun woonplaatsen bep33laald, opdat zij God zouden zoeken, of zij Hem al tastende vinden mochten, hoewel Hij niet ver is van een ieder in ons. Want in hem leven wij, bewegen wij ons en zijn wij…….’
    Valt de God van Israel dan samen met de God van Israel? Paulus schreef in Romeinen 3.27:’Of is God allen de God der Joden?Niet ook der heidenen?Zeker, ook der heidenen’ Is het verhaal van Isarel en de God van Israel, dan geen verháál? Helaas komen we de naam Israel nog veelvuldig in boeken en kranten tegen. Er bestaat echter wél een Jóóds volk, maar géén ‘volk Israel’ want het was volgens Paulus tóen al, niet allemaal Israel, wat Israel genoemd werd. Volgens Deuteronomium 32.8 en 9, werd Israel aan Jehova toegedeeld, wat de vertalers echter voor ons verborgen hebben, door te ‘vertalen’: Want des Heren (Jehova) deel is zijn volk. Jacob het hem toegemeten erfdeel’ Wordt het zachtjesaan niet tijd, dat de kerken ‘Israel’en de God van Israel’achter zich laten?

  42. Drs. Herman Rietveld
    24 april 2012 om 13:56

    Geachte hoogleraren / beste auteurs,
    Als meedenkend / meelevend, theologisch geïnteresseerd kerklid zou ik graag het volgende willen zeggen. Allereerst dat het heel fijn is dat u beiden met een nieuw boek over dogmatiek bezig bent. Ik hoop dat het velen tot zegen zal zijn!
    Verder wil ik aandacht vragen voor het volgende. Wat betreft de onderwerpen “Israël” en “de kerk” zou het goed zijn om de eenheid van de gehele kerk te behandelen, nl. als vergadering van alle gelovigen uit de gehele mensheid uit de wereldgeschiedenis. Dit ook vanuit het perspectief van Openbaring 5 vers 9 en Openbaring 7 vers 9.
    Hierbij is ook aandacht gewenst voor de gelovingen vóór Abraham, Izak en Jakob, zoals Abel, Seth, Enos (in diens tijd begon de openbare eredienst), Henoch (die “met God wandelde”) en Noach. Andere gelovigen waren tijdgenoten van de aartsvaders, zoals Melchizedek en Job. En in de Oudtestamentische tijd van het volk Israël leefden ook buiten de grenzen van Israël: de weduwe uit Sarfath (in de tijd van Elia) en Naäman de Syriër (in de tijd van Elisa).
    Het lijkt mij ook belangrijk om aandacht te besteden aan de continuïteit van de sacramenten in Israël en die in de Nieuwtestamentische kerk: de doop die als teken van het verbond in de plaats van de besnijdenis is gekomen (Colossenzen 2 vers 11, 12 en 13) en het heilig avondmaal dat in de plaats van de Pascha-maaltijd is gekomen. In dit verband is ook de overgang van de sabbatsviering naar de viering van de zondag van belang.
    We kunnen de lijn nog verder doortrekken naar het eeuwige leven in de hemel / op de nieuwe aarde: wie daar zullen zijn, hebben hun gewaden gewassen in het bloed van het Lam (Openbaring 7 vers 14) (besnijdinis / doop), zij mogen aanzitten aan de bruiloft van het Lam (Openbaring 19 vers 7 en 8) (heilig avondmaal) en zij vieren de eeuwige sabbat.
    Nog heel kort iets heel anders: Wat betreft de epistemologische benadering van Gods openbaring en de menselijke kennis, mag ik de volgende twee werken van Herman Bavinck wel bij u bekend vonderstellen: De zekerheid des geloofs (1901) en Wijsbegeerte der Openbaring (1909). Hierin vindt u mooie en bruikbare gedachten.

  43. 1 mei 2012 om 14:12

    Een zinnig en creatief initiatief, deze meedenkblog. Ik hoop dat mijn bijdrage nog wordt gelezen nu de zesde meedenkblog al gelanceerd is.
    In verband met hoofdstuk 12 over Israel heb ik de volgende suggestie. Een heel belangrijke vraag is hoe een verantwoord alternatief voor de vervangingstheologie eruit zou moeten / kunnen gaan zien. Van de hand van de amerikaanse theoloog R. Kenddall Soulen verscheen in 1996 het bijzonder sterke ‘ The God of Israel and Christian Theology’ . ( PHD Yale) dat helemaal handelt over deze voor de theologie cruciale vraag.
    Soulen verzorgde op verzoek van Dr. Henk Bakker 6 maart jl.nog een zeer goed ontvangen masterclass aan de VU over dit onderwerp. Het zou prachtig zijn als in hoofdstuk 12 naar deze baanbrekende studie van Soulen verwezen zou worden.
    Soulen behoort in de V.S. tot de grote namen in de Joods-Christelijke dialoog die daar onder theologen nu al enige decennia gaande is. Andere bekende namen zijn David Novak, Peter Ochs, George Lindbeck en Robert Jenson. Van mijn hand verschenen onlangs in Israel en de Kerk twee artikelen over het boek van Soulen.

    • lezer
      2 mei 2012 om 21:16

      Geachte heer Bol,

      Prof. dr. P.H.R. van Houwelingen heeft een artikel geschreven: ”Drie modellen voor de relatie tussen Israel en de kerk” (op internet via google).
      Hij behandelt daarin:
      1. Het vervangingsmodel: de christelijke kerk is in de plaats van Israel gekomen.
      2. Het inlijvingsmodel: de christelijke kerk is in Israel ingelijfd.
      3. Het vervullingsmodel: Jezus Christus, de Messias van Israel, is de Redder van de wereld. ”De kring om de Messias” van A. van de Beek wordt gezien als concretisering van het vervullingsmodel.

      Is het artikel van Van Houwelingen niet een mooie samenvatting van de verschillende visies rondom Israel, waarvan alle verdere varianten een afgeleide zijn? Of biedt Soulen nog een extra model?

      • lezer
        2 mei 2012 om 21:22

        Aanvulling:
        Mijn advies zou zijn aan de professoren om bovenstaande 3 hoofdmodellen in de dogmatiek op te nemen met de argumenten vóór en tegen bij elke visie. Dan kan de student zijn eigen mening vormen. Dat lijkt me voldoende voor ”beginners”. Want anders zien studenten door de bomen het bos niet meer.
        En dat is belangrijk om de diverse geluiden (Israel visies) hieromtrent een plaats te kunnen geven.

      • 2 mei 2012 om 22:01

        Soulens voorstel valt onder geen van de drie door van Houwelingen beschreven modellen. Het bijzondere van Soulens analyse is dat hij grondiger dan wie ook ( voorzover ik de theologische literatuur overzie) de bijbels theologische onhoudbaarheid van de vervangingsgedachte aantoont. En vervolgens met voorstellen voor een theologisch alternatief komt die tegelijk werkelijk vernieuwend zijn en toch zeer dicht bij de Schrift, en voorzover mogelijk, bij het klassieke belijden blijven. Zover mogelijk want het klassieke belijden is zoals bekend doortrokken van de vervangingsgedachte.
        Het hele knappe van Soulen is dat hij op grond van de Schrift zelf een werkelijk nieuw model weet neer te zetten dat tegelijk veel meer recht doet aan de schriftgegevens en, radicaler dan welk mij bekend model ook, ontdaan is van de vervangingsgedachte.
        Het is werkelijk nieuwe theologie. Voor wie mijn twee artikelen over het boek van Soulen wenst te ontvangen kan mij mailen op jeroenbol@filternet.nl

        • lezer
          3 mei 2012 om 12:48

          Geachte heer Bol,

          Hartelijk dank voor uw reactie.

          Ik beluisterde ondertussen een video interview in 2 delen op you tube met uzelf en prof. dr. Kendall Soulen. Ik begreep dat de uitnodiging is gedaan door de George Whitefield Stichting.

          Misschien mag ik het volgende opmerken, positief opbouwend bedoeld, maar toch met een paar bedenkingen van mijn kant:

          1. Prof. Soulen bevecht vooral het vervangingsmodel. Dat doet Barry E. Horner in ”Future Israel” ook. Dus zo nieuw is dat toch niet?

          2. Prof. Soulen gaat in de video vooral in op de beloften voor zowel Israel als de kerk/gemeente. Dat is ook te plaatsen binnen het ”inlijvingsmodel” en/of in het ”vervullingsmodel”?

          3. Het meest recht doet mijns inziens het ”vervullingsmodel” en dan in de variant van A. van de Beek in ”de kring om de Messias” en ”het beloofde land: wie betaalt het cadeau?”. (zie ook ”God doet recht” en ”Jezus Kurios”). Daarin wordt zowel recht gedaan aan de centrale plaats van Christus in de theologie als ook aan Israel als kring om de Messias omdat:

          – Jezus kwam in de ”volheid van de tijd”. En vol = vol
          – Jezus zei: ”het is volbracht”. En volbracht = volbracht
          – Eschatologieen die geen onderscheid maken tussen ”chronos” en ”kairos” (zoals bij A. van de Beek in ”God doet recht”), verwarren ”aardse geschiedenis” (chronos) met ”goddelijke gebeurtenis”
          (kairos). Je kunt God en mens niet in eenzelfde format bespreken.

          Gevolg: weer een boek en magazine (bijv. van het Zoeklicht e.a.) met aardse eindtijd en Israel prognoses. Vaak afkomstig en vertaald van ”professoren” uit VS, met de veronderstelling dat ze iets nieuws brengen. Niet altijd, maar, vaak is ”een nieuwe leer” uit de VS hun inkomstenbron. Hun zgn. ”ministry” of ”business”. En vaak ook het bestaansrecht van de Stichting alhier. Voor een prof. zal dat minder nodig zijn, maar toch. En Israel visies vanuit een bepaald (chiliastisch) paradigma zijn schier eindeloos. Dus een beetje argwaan lijkt me altijd goed als iets uit de VS als nieuw wordt gepresenteerd.

          4. Als de visie van Prof. Soulen inhoudt dat er 2 onderscheiden wegen zijn voor behoud voor Jood en heiden, dan had Paulus de Galatenbrief niet hoeven schrijven (lees Gal. 3:1 !). En de brief aan de Hebreeen kunnen we dan ook uit de bijbel scheuren. En de scheidingsmuur uit de Efezen brief wordt weer opgebouwd. Ik weet niet op Prof. Soulen dit expliciet leert, maar in Nederland is dit in elk geval ook een Israel ”school”. Dan moeten we ineens weer alle feesten van Israel gaan vieren als christen ! Daar is nou echt Gal. 3:1 op van toepassing: terug naar de wet.

          Ik vraag me ondertussen wel af of de ”vervangingstheologie” nog wel zo sterk aanwezig is in Nederland met de ”evangelicalisering” van de afgelopen jaren. De invloed van ”Christenen voor Israel”, ”Het Zoeklicht” e.a. is denk ik behoorlijk groot, ook in de gevestigde kerken.

          Of het bevechten van de ”vervangingstheologie” daarom nog wel zo nodig is betwijfel ik eerlijk gezegd. En ook of de George Whitefield Stichting haar energie niet beter kan besteden gezien de steeds verder oprukkende antropologisering van de theologie. Vooral ook overgewaaid uit VS.

          Als prof. Soulen opmerkt (you tube interview) dat vele christenen geen weet hebben van het OT en de plaats en rol van Israel, zal dat zeker waar zijn, ook in bepaalde kringen in Nederland. Maar dat zal vooral het gevolg zijn van gebrek aan gebalanceerd en geïntegreerd theologisch/bijbel onderricht. Maar het OT zullen we toch altijd moeten lezen door de bril van het NT, door Christus, als vervulling van het OT. Het OT kun je niet zelfstandig lezen als christen.

          Met het model van A. van de Beek blijft in elk geval Christus centraal, in wie alleen heil te vinden is voor Jood en Griek, en blijft Israel als kring om de Messias ook overeind.

          Ik vraag het toch maar even: heeft u A. van de Beek echt diep bestudeerd? Als Stichting? Want we hoeven toch niet alles (aan nieuwigheden) uit de VS te halen?

          Kan de George Whitefield Stichting niet beter energie steken in het bestuderen en promoten van onze eigen goede theologen zoals A. van de Beek dan het promoten van een Wesleyaans methodisten professor uit VS? Want A. van de Beek past toch veel beter bij de theologie van George Whitefield? Of komen de ”profeten” alleen uit VS?

          Misschien is mijn citaat van A. van de Beek van 2 mei hieronder uit ”Jezus Kurios” ook interessant ter lezing in dit verband. Want ligt in een christocentrische benadering niet de oplossing ook van het Israel vraagstuk?

          Ik hoop dat de komende dogmatiek helderheid gaat verschaffen en niet nog meer varianten (uit VS) van visies (naast de drie van Houwelingen) gaat toevoegen. Want chiliastische varianten zijn in elk geval, zoals gezegd, schier eindeloos. Die kun je alle onder 1 paradigma scharen. Ik ben er in elk geval, na beluisteren van de filmpjes op youtube, niet van overtuigd dat prof. Soulen een 4e (bijbels te onderbouwen) visie geeft. Een 2 wegenleer, los van Christus, lijkt me in elk geval niet houdbaar. Dat mag een dogmatiek wat mij betreft dan ook laten zien.

          met groet

  44. lezer
    2 mei 2012 om 21:37

    Geachte professoren,

    Ik blijf mijn enthousiasme voor de theologie van A. van de Beek niet onder stoelen of banken steken. Want toen ik ”Jezus Kurios” opnieuw ging lezen viel me op de eerste bladzijde van hoofdstuk I (pg. 13) het volgende op en ik citeer het boek:

    ”Op een of andere wijze zeggen alle christenen dat Jezus openbaring van God is. Hij is Gods Zoon, Gods representant, Hij maakt ons Gods wil bekend, Hij is de mens zoals God die ten diepste bedoeld had. Of het nu om hoge of om lage christologieen gaat, in allemaal wordt gezegd dat we God ten diepste kennen in Jezus. Daarmee staat of valt het christelijk geloof.
    Daarom is het opvallend hoeveel door theologen vaak geschreven wordt over God, voordat ze aan de christologie toekomen. Niet alleen kan men uitvoerige vertogen vinden over prolegomena en over de bronnen van de openbaring, maar ook wordt er reeds van alles gezegd over Gods wezen, over zijn eigenschappen, over zijn wil, over zijn schepping, voordat de naam van Jezus ooit valt. Dat lijkt me een vreemde manier van doen. Als we God het helderst (dan spreken we nog niet eens over uitsluitend) kennen in Christus, dan moeten we met die helderste kennis beginnen, en van daaruit voortgaan naar wat minder duidelijk is. Een christelijke theologie die niet begint met de christologie, is een omweg. De vroegste belijdenissen van de kerk beginnen dan ook met Christus. Ze vinden hun centrum in de uitspraak: ”Jezus is Heer”.

    Een sterk argument dunkt mij om uw dogmatiek te beginnen met de christologie !

    met groet

  45. Piet Strootman
    11 juni 2012 om 15:40

    Het allergrootste probleem is misschien wel, dat de christenen met de Christus áltijd de mens Jezus bedoelen. Paulus, die de naam Christus misschien wel het meest van alle apostelen gebruikte, bedoelde met de Christus altijd de Geest van God, want de Zoon, die in hem geopenbaard werd, opdat hij Hem onder ons, heidenen, verkondigen zou, was niet de mens Jezus, maar de Christus, die in de mens Jezus woonde.

  46. 23 september 2012 om 09:52

    @Professor … die verbindings`draden, tussen de geloofs`theorie enerzijds, en de geloofs`praktijk anderzijds, dat zijn : de profeten & hun actuele profetie — want slechts door herstel van ’t profetisch ambt, komt het ooit weer goed met de kerk — dus helaas, anders niet !!