Homiletiek

De Postille met pensioen

In 1947 verscheen de Laatste Postille, uit het nagelaten werk van dr. J. Koopmans gekozen en ingeleid door dr. K.H. Miskotte. Eerder waren de Kleine Postille en de Nieuwe Postille van Koopmans’ eigen hand uitgekomen, respectievelijk in 1938 en 1940. Het woord ‘Postille’ komt uit het Latijn. Het is ontleend aan een uitdrukking die in oude bijbelcommentaren te vinden is: post illa verba textus. Het gaat dan om opmerkingen van de uitlegger die op de tekst volgen. Wat hij schrijft, zijn dus ‘woorden achteraf’.

In de oorlogsjaren was Koopmans betrokken bij de samenstelling van de anonieme ‘Homiletische Toelichtingen’. Die werden regelmatig door de synode van de Nederlandse Hervormde Kerk aan de predikanten toegezonden. Daarvoor was in 1940 een werkgroep Kerk en Prediking ingesteld, als onderdeel van de Commissie voor Kerkelijk Overleg. In dit verband moet ook de naam van zendingsman prof.dr. H. Kraemer genoemd worden. Kraemer: ‘De predikantenstand heeft een zeer verantwoordelijke, maar benijdenswaardige, prachtige taak. Er moet thans vóór alles én principieel én actueel gepredikt worden, in den echten zin des woords: het volle Evangelie dat het gansche leven raakt. Het is dringend nodig dat de predikanten steun en voorlichting krijgen hoe te preken.’

In 1949 verscheen de eerste Postille, dit jaar komt de allerlaatste uit: de 65ste editie. Net als de voorgaande jaren een bundel met schetsen voor preken voor (al dan niet bijzondere) diensten op zon- en feestdagen, een inleidend artikel (deze keer zelfs twee, over ‘Preek en beamer’ en ‘Evangelieverkondiging in de ‘moderne’ beeldcultuur’) en een homiletisch literatuuroverzicht.

Al die jaren verscheen de Postille onder verantwoordelijkheid van Kerk en Prediking.  Tot 2000 was zij een werkgroep van de synode van de Nederlandse Hervormde Kerk. In het laatstgenoemde jaar werd ze als redactiecommissie verbonden aan één van de werksoorten van de Dienst Kerkopbouw, Theologie en Opleiding van de Samen op Weg-kerken. In 2011 veranderde de officiële status van de commissie. Ze voer niet langer onder de vlag van de Pro-testantse Kerk in Nederland, maar onder die van Boekencentrum Uitgevers. De laatste jaren was de Postille dus een zelfstandig product van de uitgeverij die de edities altijd keurig verzorgd heeft. Onlangs hebben de commissie en de uitgever besloten tot opheffing. Ter toelichting het volgende. Voor veel voorgangers is een aanzienlijk deel van de preekvoorbereiding naar het internet verschoven. Zij halen van het wereldwijde web wat zij voorheen in boeken en in de Postille zochten. De uitgever wil bij deze ontwikkeling aansluiten en is bezig met het opzetten van een digitaal platform waarop voorgangers belangrijk materiaal voor de preekvoorbereiding kunnen vinden. Hiermee vervalt de functie van de papieren Postille. Maar haar rol is nog lang niet uitgespeeld. Talloze predikanten hebben veel van de blauwe, donkerrode en sedert editie 51 in meerdere kleuren uitgegeven edities van het boek in hun kast staan. Samen vormen de 65 exemplaren van de Postille een enorm exegetisch en homiletisch archief dat nog tot in lengte van jaren dienst kan doen bij de preekvoorbereiding.

dr. J.D.Th. Wassenaar, voorzitter redactie Postille


Deze week verscheen Postille 65. Deze 65e aflevering gaat in op de onderwerpen gebed, leven met God, christelijke meditatie en het geweten. Ook is er aandacht voor kerk-zijn in het verpleeghuis, verlies en verdriet en de leefwereld van jongeren. Met twee inleidende artikelen over het gebruik van moderne media in de eredienst.

1 reactie

  1. 24 september 2013 om 15:26

    Wat jammer dat deze Postille-serie wordt stopgezet. Met veel plezier kon en kan ik erin grasduinen voor de preekvoorbereiding. De toefjes op de Postilletaart zijn voor mij de inleidende artikelen. En vooral het homiletisch overzicht dat de laatste jaren door dr Ciska Stark is verzorgd, bekeek en las ik regelmatig. Vanuit haar kijk op de bepaalde boeken heb ik zelf boeken aangeschaft en bestudeerd.
    Ik zal de Postille-serie zeer gaan missen. Het argument dat wordt gegeven om tot stopzettting over te gaan, namelijk dat predikanten/voorgangers het materiaal via internet en nieuwsgroepen zoeken, vind ik zeer mager. Ik heb eerder het vermoeden dat het een geldkwestie is. Er worden geen getallen genoemd wie vooral de papieren editie gebruikt en wie via internet zijn preekvoorbereiding uitvoert. En is onderzocht in hoeverre predikanten liever via internet zouden werken dan via een gedrukt medium als Postille?

    De manier waarop de bijdragen in Postille geschreven en ingedeeld zijn, met exegese, preektips en liederen/literatuursuggesties, daar kan geen internetpagina tegenop. En persoonlijk blader ik liever in een boek dan dat ik uren zit te turen naar een computerscherm.
    Daarbij: in de laatste uitgaven van Postille zijn redactionele veranderingen en ideeën door- en ingevoerd. Mensen werden zelfs verzocht om specifiek materiaal te emailen. De redactionele Woord-vooraf-teksten gaven mij een toekomstbeeld dat Postille nog wel even zou kunnen doorgaan.
    Het bericht dat de papieren Postille-reeks wordt stopgezet, komt dus rauw binnen bij mij. Als ik de tekst van collega dr. Wassenaar goed begrepen heb, is het besluit definitief.
    Er komt in de loop van 2014 een PreekWijzer-platform. Zou het een idee zijn wanneer alle Postilles integraal op de website worden geplaatst?
    Het is een mooie gedachte, dat de Postilles bij elkaar een schat aan homiletisch materiaal opleveren. Blijkbaar gebruikt niemand die meer, anders zou er niet gezocht hoeven worden op internet…
    Ik zou ervoor willen pleiten dat het mogelijk wordt gemaakt, dat in de Postille-database aanvullingen kunnen worden gemaakt door predikanten/voorgangers. Zodat ook de homiletische vondsten uit pakweg de jaren 70 en 80 00k naar anno nu vertaald kunnen worden.

    Met enige weemoed zal ik de laatste, 65e editie van Postille aanschaffen. Niet alleen om de serie compleet te hebben, ook omdat ik de gedrukte uitgave met plezier in de kast heb staan en er zelfs in lees.

    ds Robert-Jan van Amstel
    Predikant Prot. Gemeente Zunderdorp en St. Diensten-met-Belangstellenden Amsterdam.