Ethiekouderen

De onschatbare waarde van ouderdom

Leiden dementerende mensen een waardeloos bestaan? Die gedachte verdraagt Annemarieke van der Woude niet. In haar boek Als de dood. Trage vragen in het euthanasiedebat schrijft zij over de meest recente ontwikkelingen rond euthanasie. Zij ontvouwt haar visie vanuit het perspectief van de nabestaanden en benadrukt daarbij de onschatbare waarde van de ouderdom. Voor Theoblogie beantwoordde zij een aantal vragen over haar boek.

 

Wat was voor u de reden om dit boek te schrijven?

“De concrete aanleiding van dit boek was een gesprek met Uitgeverij Meinema over de ontwikkelingen in de Nederlandse euthanasiepraktijk van de afgelopen jaren. Ik heb al eerder een boek geschreven over vragen rond het levenseinde, namelijk Het doodshemd heeft geen zakken. Maar in dat gesprek kwam naar voren dat er in die tijd al zoveel veranderd is dat het nodig was om opnieuw te publiceren over dit onderwerp.”

“Ik blijf ook steeds gemotiveerd om te schrijven over euthanasie. Het is een vorm van verzet: verzet tegen het idee dat er levens zouden zijn die de moeite van het leven niet meer waard zijn. Als ik die dominante opvatting in de samenleving serieus zou nemen, dan moet ik concluderen dat al die dementerende mensen met wie ik jarenlang ben opgetrokken in de zorginstelling waar ik werkte, een waardeloos bestaan leiden. En die gedachte verdraag ik niet. Juist in een omgeving die getekend wordt door ouderdom, achteruitgang en verval zijn de momenten van plezier en vreugde van onschatbare waarde. Over al die vrolijke momenten in het verpleeghuis had ik ook een boek kunnen schrijven.”

 

Kunt u uitleggen wat de nieuwe invalshoek die u in het boek beschrijft inhoudt?

“De cijfers over de afgelopen jaren laten zien dat in Nederland het aantal niet-terminaal zieke mensen dat overlijdt door euthanasie toeneemt. Is er geen sprake van een levensbedreigende aandoening en wordt iemand toch geholpen bij het sterven, dan kunnen de emoties die dat oproept bij de nabestaanden net zo heftig zijn als wanneer iemand zonder hulp zijn leven beëindigt. Euthanasie bij een niet-terminaal zieke is, begrepen vanuit hen die achterblijven, in feite een vorm van zelfdoding. Ik pleit er daarom voor om het onderscheid tussen ‘terminaal ziek’ en ‘niet-terminaal ziek’ richtinggevend te laten zijn bij de beoordeling van een euthanasieverzoek. ‘Euthanasie’ reserveer ik voor mensen die zich bevinden in de terminale fase van hun ziekte en vragen om hulp bij het beëindigen van hun leven. In de andere gevallen spreek ik van ‘zelfdoding’, ook wanneer iemand daarbij assistentie heeft gekregen.”

 

Met wie zou u het liefst over uw boek van gedachten wisselen?

“Ik zou graag een keer willen praten met mensen die zich sterk maken voor volledige zelfbeschikking over je levenseinde en die van mening zijn dat de autonome wens van de patiënt doorslaggevend zou moeten zijn. Zij hebben zich verenigd in onder meer de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) en de Stichting Levenseindekliniek. Ik zou er heel wat voor over hebben om een keer met hen rond de tafel te zitten!”

 

Wat heeft u het meest geraakt bij het schrijven van dit boek?

“De ervaringen van mensen die in hun nabije omgeving euthanasie hebben meegemaakt, hebben mijn denken over deze thematiek sterk beïnvloed. Door de verhalen die zij mij vertelden, is mijn perspectief op de zaak veranderd. Meer nog dan het verlangen van degene die sterven wil, houdt vraag wat dat geplande sterven betekent voor de achterblijvers mij bezig.”

 

Wat zou u de lezers van dit artikel mee willen geven?

“Ik zou vooral willen zeggen: Laat nieuws over euthanasie dat op televisie of via de kranten naar u toekomt, u niet teveel verontrusten. Het gaat erom dat de mensen die bij u horen, weten wat u belangrijk vindt. Wanneer uw familie of huisarts, vriendinnen of professionele zorgverleners namens u zouden kunnen spreken als u zelf niet meer tot communicatie in staat bent, dan vergroot u de kans dat u kunt sterven op een manier die bij u past.”

 

Als de dood - Dr. Annemarieke van der Woude