Geen categorieOverige

Bram van de Beek over de kerk in crisis – door ds. Willem Smouter

Ds. Willem Smouter publiceerde naar aanleiding van de voorpublicatie uit het nieuwe boek van dr. A. van de Beek Lichaam en Geest van Christus in het Nederlands Dagblad onderstaand artikel op zijn weblog. We zijn hem zeer erkentelijk voor de toestemming om het artikel op Theoblogie te publiceren.

Telkens wanneer ik dr. A. van de Beek lees, word ik getroffen door de diepe ernst waarmee hij kerk en wereld beziet en waarmee hij door mooie verhalen heenprikt. Telkens wanneer ik hem lees, denk ik per saldo ook: nee, dit is niet het verhaal waar de Bijbel mij in binnenleidt. Vandaag bracht het ND een voorpublicatie uit Van de Beeks nieuwe boek “Lichaam en Geest van Christus. De theologie van de kerk en de Heilige Geest”. Samen te vatten als: de kerk is in de crisis. Eigenlijk was de kerk altijd in de crisis, maar nu erger dan ooit want oorspronkelijk betekende crisis het oordeel en dat vraagt om berouw, maar tegenwoordig denken ze bij crisis aan een uitdaging en dat vraagt om aanpakken. Dus alle mooie plannetjes om iets aan ontkerkelijking te doen zijn eerder symptoom van de secularisatie dan een remedie er tegen. In werkelijkheid rest ons niet anders dan een wekelijkse en liefst dagelijkse liturgie van diepe verootmoediging, berouw en boete, en in diepe verwondering. Maar “dan moeten we niet weer meteen gaan denken over de zegen die dat voor de wereld zal zijn. Als de gemeenschap goed is, dan komt de heiliging vanzelf”.

Deze ernstige aanpak heeft goede Bijbelse papieren. In zijn brief aan de Romeinen werkt Paulus uitvoerig en indrukwekkend uit, hoezeer alle mensen inclusief hun goede bedoelingen verloren zijn in schuld en zonde, en dat er werkelijk alleen behoud is door Christus en zijn offer. Daar delen we in door geloof, maar zelfs dat is nog niet uit onszelf maar het is een gave van God, opdat niemand roeme.

Goede papieren
Deze leer gaat in tegen je eigen natuur, ook tegen de mijne, en daarom is iedere prediker die hier op hamert meer dan welkom. Of liever gezegd: zo iemand is meestal niet welkom, maar wel bitter hard nodig. Maar het aparte is dat dit in de Bijbel en in de kerk van alle eeuwen niet leidt tot de conclusie dat het dus alleen aankomt op liefst dagelijkse Avondmaalsvieing en dat de heiliging dan vanzelf wel komt. Nee, het gaat ook over christen zijn in de wereld, over schijnen als lichtende sterren, over een verstandige omgang met hen die buiten zijn, over een geloof door liefde werkende en noem maar op. Paulus spreekt consequent in twee beelden: groeien en bouwen. Enerzijds is de gemeente iets wat vanzelf groeit en anderzijds is het een gebouw waar je aan moet werken. Die twee beelden mixt hij soms wonderlijk door elkaar: Gods akker, Gods bouwwerk zijt gij. Bid dat je geworteld en gegrond mag zijn in de liefde van Christus (een boom met wortels en een gebouw met een fundament). Ja, hij kan zelfs spreken over een tempel die groeit.

Bouwen op het fundament
Als het om het thema van deze voorpublicatie gaat dan heb je het meest aan de woorden van Paulus over de werkers in de kerk, in 1 Korintiërs 3. Het betreft de brief die de apostel schreef aan een doorgeslagen charismatische gemeente en waarin hij als tegenwicht besloten had, niets anders te weten dan Jezus Christus en die gekruisigd. Maar zelfs in die brief belicht hij ook hoe mensen bouwen op dat ene en onvervangbare fundament. Dat gebeurt met goud, zilver en edelstenen of met hout, hooi en stro, van ieders werk zal duidelijk worden wat het waard is. Binnen zo’n setting valt best te plaatsen dat iemand als Van de Beek aantoont dat het niet alles goud is wat er blinkt. Overigens graag wel een beetje subtieler dan hij doet want volgens de apostel zal dat uiteindelijk pas blijken op de dag van het oordeel (de echte crisis) en daarom moet je nu een beetje dimmen met je oordeel want het is wel Gods tempel waar je het over hebt.
Intussen: hoe ga je nu om met de theologie van Van de Beek? Ik kom vaak mensen tegen die redeneren: hij draaft natuurlijk wel een beetje door maar het kan geen kwaad dat hij die activistische houding doorprikt waar je doodmoe van wordt. Of ook: in die Gereformeerde Bonds traditie horen ze graag donderpreken maar omdat ze dat elke week horen, hebben ze er niet zo’n last meer van.

Christus en de Geest
Maar zo’n benadering bevredigt mij eigenlijk niet. Ik zou voorzichtig willen opperen dat Van de Beek de ernst van Christus’ werk verwart met de ernst van het werk van de heilige Geest. Theologisch gezegd: de christologie verdringt of overheerst de pneumatologie. Als het om ons eeuwig behoud gaat, dan geldt inderdaad: het is alles of niets. Wij worden gered door Christus alleen en wie daarvan maakt “Christus en onze inzet” die komt onmiddellijk terecht in ketterij. Maar in het werk van de heilige Geest ligt het echt anders. Daar is het misleidend om te zeggen “de Geest alleen moet het doen” want de clou van het werk van de Geest is nu juist dat hij ons toeëigent wat wij in Christus hebben. Dat God werkt in ons en door ons en met ons; in alle voorlopigheid en gebrekkigheid natuurlijk, maar toch: dat vat je niet samen als “dan komt de heiliging vanzelf”.

Eersteling
Deze verhouding is prachtig te illustreren met de verhouding tussen Pasen en Pinksteren zoals die beschreven staat in Leviticus 23. Op het Paasfeest worden de eerstelingen van de oogst binnengebracht. En “de priester moet de schoof ten overstaan van de HEER omhoogheffen opdat die als offer zal worden aanvaard”. Een prachtig beeld van Christus als de eersteling van de nieuwe schepping, waarvoor wij God alleen de eer geven. Daarna volgen de vijftig dagen van de omer-telling en als het Pinksteren is dan wordt opnieuw de eersteling geheven: “Jullie moeten dan uit je woonplaats brood meenemen om het voor de HEER omhoog te heffen: twee broden van twee tiende efa tarwebloem, met zuurdesem gebakken, als gave voor de HEER uit de eerste opbrengst van de nieuwe oogst”. Een prachtig beeld van de heilige Geest die ons als eersteling van de nieuwe schepping is gegeven: ook hiervoor geven we terecht God de eer, maar het is tegelijk ook wat wij ervan gebakken hebben.

En dat is kostbaar maar kwetsbaar: vaak verprutsen wij het brood en als het wel goed gelukt is dan kunnen we ons verbeelden dat we het zelf gemaakt hebben. Doe er een plastic zak omheen en je gaat denken dat het brood van Albert Heijn komt en dat dankdag voor het gewas eigenlijk alleen voor het platteland geldt. Maar al die risico’s nemen niet weg: God heeft het graan juist eigenhandig laten groeien met de bedoeling dat wij er brood van zouden bakken. Zonder beeldspraak gezegd: het unieke werk van Christus is juist bedoeld om gestalte te krijgen in het werk van de gemeente midden in de wereld. Verloste mensen die eindelijk in de ruimte gezet worden om te wandelen in de goede werken die God tevoren bereid heeft. Verloste mensen die binnen de kerk ook op het ene fundament proberen te bouwen met de beste materialen die ze hebben. Dat zal nooit volmaakt zijn en vaak valt het vies tegen, maar het miskent Gods diepste bedoeling om je te beperken tot dagelijkse Avondmaalsviering en dan komt de heiliging vanzelf wel.
De afsnijdende prediking van A. van de Beek kan me helpen om niet te gaan vertrouwen op mooie plannen en succesverhalen. Maar zijn benadering staat ook open voor misbruik in de vorm van een gelatenheid die ik ook in mezelf herken.


Ds. Willem Smouter is predikant in Apeldoorn. Hij publiceert regelmatig blogs op zijn persoonlijke weblog.

2 reacties

  1. lezer
    28 maart 2012 om 16:06

    Geachte ds. Smouter,
    Ook ik ben getroffen door de theologie van A. van de Beek. Hij prikt inderdaad mooie verhalen door, ook mooie verhalen van theologen, dominees, charismatische leiders en gewone christenmensen, zgn. geleid door de Heilige Geest (zeggen ze).
    Dat voelt niet fijn. Je wordt vermaand. Maar het is hard nodig, nu de evangelicalisering ons meer en meer overspoelt. Als u A. van de Beek leest denkt u per saldo steeds: Nee. Dat is erg jammer. Ik denk per saldo steeds: YES. Ik ben al zijn boeken aandachtig aan het lezen en herlezen. Een eyeopener zondermeer, voor zowel reformatorischen als evangelischen. Van harte aanbevolen. U oppert dat A. van de Beek de ernst van Christus’ werk verwart met de ernst van het werk van de Heilige Geest. Maar, als je dat nu juist loskoppelt (zoals in veel evangelicale kringen) ga je de fout in en dat is volgens mij wat A. van de Beek nu juist ook wil laten zien. Vanuit een onbijbels onrealistisch positief (abstract) mensbeeld wordt de Heilige Geest al gauw geclaimd voor allerlei prachtige menselijke projecten en (geestelijke) hoogstandjes, persoonlijke ontwikkelingsplannen (ik bedoel geestelijke groei, heet het dan), ontwikkelingshulp en noem maar op. Dan moet je Rom.7 maar schrappen. Dan zijn we voordat je het weet ineens ”kanjers voor God” (EO-Jongerendag) en zomeer. En krijgen we ineens weer (zoals Berkhof), maar nu als reformatorischen of evangelischen, pretenties dat wij christenen de wereld moeten gaan en kunnen verbeteren, met Micha campagnes, Tear funds, Woord en Daad’s en ZOA’s enz. ”Kijk naar ons christenen, wat we allemaal niet doen voor jullie”, wordt het dan (met de gedachte wellicht dat men moet gaan geloven, want dat is toch zo fijn). Maar waarin? ”Geloven is doen”, heet het. Dominees kunnen dan van dat soort projecten gaan opstarten, want dat is immers christen zijn en dan doen we lekker wat met z’n allen en dat voelt zo fijn. We komen zelfs jullie tuintje opschonen, want ”we zijn christen”. En ja, dat is dan allemaal het werk van de Heilige Geest, heet het. Gelatenheid, waar u bang voor bent ook voor uzelf, is dan altijd nog verre te verkiezen boven het vertrouwen op mooie plannen en succesverhalen (van christenen), want daar prik je doorgaans snel doorheen en daar moet dan doorgaans ondersteunt met bijbelteksten ook nog veel christengeld in gepompt worden. Het gaat in het christelijk geloof niet om mooie plannen en succesverhalen, maar om het brengen van een bevrijdende boodschap van Christus voor zondige mensen, waar mensen echt niet op zitten te wachten. En dat is kruisdragen. Niet begrepen worden of in sommige landen erger. Dat is de genade (maar wel van een ander soort dan geluk en voorspoet en wereldverbeteren), en veel leuker kunnen we het christelijke geloof niet maken.

    Geef mij A. van de Beek maar.
    Realistische theologie, zonder het verdoezelen van de zonde.
    Heeft u ”gespannen liefde” van A. van de Beek gelezen? Aanbevolen !!
    met groet.
    Lezer

  2. lezer
    20 april 2012 om 19:48

    Geachte ds. Smouter,

    Gal. 2:20-21

    ‘’Met Christus ben ik gekruisigd, en toch leef ik, (dat is), niet meer mijn ik, maar Christus leeft in mij. En voor zover ik nu (nog) in het vlees leef, leef ik door het geloof in de Zoon van God, die mij heeft liefgehad en Zich voor mij heeft overgegeven. Ik ontneem aan de genade Gods haar kracht niet; want indien er gerechtigheid door de wet is, dan is Christus tevergeefs gestorven.’’

    Ik beluisterde het interview op EO Radio (14/4) “geen activisme meer, kerk moet tot inkeer komen’’ over het boek van VdB: ‘’Lichaam en Geest van Christus’’. U was daar één van de gasten. Ik ben bijzonder blij met het boek. Dat lag bij de panel leden genuanceerder.

    Inderdaad gaat VdB in het boek aan één kant van het bootje hangen, anders zinkt de boel, zoals gezegd werd. En hij kan niet alles zeggen in één boek. En een boek dat streeft naar balans verliest vaak overtuigingskracht (Hoek).
    En u gaf toe, dat u dat in een preek soms ook wel doet, een noodzakelijk eenzijdig accent leggen om de boel weer recht te trekken.

    Wat me verbaast in alle recensies is dat er vooral kritiek is. Ook dat men vaak de tijd niet lijkt te hebben genomen om de essentie en de ernst tot zich te laten doordringen. Luisteren naar ”eigen profeten” lijkt veel dominees niet gegeven.

    Zijn boodschap zou leiden tot passiviteit en dat is ook het probleem dat u heeft. Dat lijkt me nou precies de kern van waarin u VdB en het evangelie niet goed lijkt te begrijpen. Ik doe u een suggestie.

    Ik beluisterde op internet een preek van VdB op 15-04-2012 in de Hervormde Gemeente Andel (Herv. Kerk) en dezelfde preek in de Hervormde Gemeente Bodegraven (Dorpskerk) over Gal. 2:20. Als u op de gemeente naam googled kunt u daar die preken beluisteren. Het heeft mij zeer aangesproken. Ik kan u aanraden hetzelfde te doen. Altijd leerzaam voor een predikant een preek van een collega te beluisteren, dat zult u met me eens zijn.

    Wat ben ik blij een God te dienen van wie ik niet van alles moét en nog eens moét ! Van veel dominees moét ik zoveel. Het lijken wel werkgevers met doelen die gehaald moeten worden. Kerkdoelen dan. Want die kerk zal en moét weer vol worden. Daarvoor worden door dominees strategieën bedacht of geimporteerd, soms uit VS of UK (de Willow Creeks, Warrens New Wines). Ik als kerkganger ben dan de werknemer.

    Vroeger moest ik meewerken aan ‘de club van Rome’ en aan de ‘kruisraketten de wereld uit’. Dat waren de vrijzinnigen. Nu ik daarvan bekeerd ben, moet ik weer van alles. Nu heet het ‘’Europa bereiken met het evangelie’, ‘naar de buren toestappen met het evangelie’, barmhartigheid (= aan goede doelen geven), meewerken aan Micha campagnes en millenium doelen.

    Dat moét van de kerk. Van de projectleider dominee. Want dat moét van God (Bijbelteksten genoeg). Veel dominees lijken wel projectmanagers met (hun) idealen die moeten worden uitgevoerd met kerkmensen.

    Gelukkig maar, bij VdB moét ik niets. Wat een verademing ! Wat een God en wat een bevrijding. Een ware bevrijding ! Ik mag me nu in Christus verheugen en ik mag vieren. Meer hoef ik niet van die God die ik ben gaan dienen. En dat is alles. Misschien mag ik in de Prot. Kerken ooit nog eens elke dag aan het avondmaal. Helemaal fantastisch.

    Wat een evangelie ! Wat een rust voor de ziel. Waarlijk vrij, en niet langer onder het juk van die onverstandige Galaten ! Want als je in handen valt van sommige activisten dominees (vrijzinnig, orthodox of evangelisch), zit je voor je het weet onder een enorm juk. En moét je van hun God van alles, en vaak dingen waar je geen talenten voor hebt. Want dan is ineens iedereen zomaar tot evangelist en nog veel meer geroepen. Of tot bidder. Veel gavenprojectie. En dat moét ook allemaal nog. Van God. Een waar juk !

    Maar Christus heeft ons vrijgemaakt. Waarlijk vrij. Ook van al die kerkelijke actieprogramma’s, bedacht door dominess, die moéten van God.