Geen categorieOverige

Boekencentrum Uitgevers gelooft in de blijvende betekenis van bijbel en christendom

Boekencentrum Uitgevers, van zending naar werken vanuit concepten. Een gesprek met Nico de Waal, directeur van Boekencentrum. Door Els de Jong-van Gurp.

Boekencentrum bestaat 75 jaar. Dat is een respectabele leeftijd. Kun je heel kort de beginsituatie van Boekencentrum schetsen?
Daarbij ben ik gelet mijn leeftijd en dienstjaren bij Boekencentrum Uitgevers afhankelijk van overlevering en bronnen. Onlangs kregen we van een historisch onderzoeker een sprekend voorbeeld van het begin (de periode voor de Tweede Wereldoorlog) toegezonden.

Het fragment is uit een brief van Leni de Vreede (echtgenote van ds. de Vreede) aan Annie de Graaf (echtgenote van Hannes de Graaf, vrijzinnig predikant, ). De familie de Graaf staat op het punt ook naar Medan te vertrekken.

Medan, 29 maart 1939

(…)

Voorts nog dit; wij hebben een overeenkomst met een boekhandel gesloten dat hij de boeken tegen Hollandse prijzen in depot stuurt. Het is op tournee altijd fijn als je over bepaalde onderwerpen boeken bij je hebt en de menschen zijn er erg dankbaar voor. (…) In voorraad is er op ons gebied niets. Je kunt natuurlijk niet te veel soorten hebben, dan krijg je herrie met den boekhandel. Wij hebben zo’n tien soorten in voorraad, zooals kinderbijbels, Ons Geloof van Brunner, een goed dagboek etc. We verkoopen er zeer veel, en ik raad Hannes aan dit ook af te spreken. We hoeven geen vracht te betalen en hebben alles tegen Holllandse prijzen. Eens in de drie maanden stuur ik het geld van de verkochte boeken. We hebben het Boekencentrum in Den Haag, die erg prettig zijn om mee te werken.

Daar ligt dus ons begin: de rechtsvoorganger van Boekencentrum BV is ooit opgericht door een aantal zendingscorporaties met als doel uitgaven voor de kolonies en andere zendingsgebieden te maken, alsook voor Nederland.

Deze activiteiten zijn in de jaren 1939 – 1945 sterk belemmerd en vervolgens werd Indië zelfstandig.

De aandelen van de rechtspersoon die deze activiteiten droeg (NV In- en Uitwendige Zendingsboekhandel) zijn na de oorlog overgenomen door de Nederlandse Hervormde Kerk en de naam is veranderd in NV (later BV) Boekencentrum. De Nederlandse Hervormde Kerk had deze rechtspersoon nodig voor haar eigen uitgaven, waaronder het landelijke weekblad De Hervormde Kerk, wat later geworden is het opnieblad Hervormd Nederland, opgegaan in Volzin.

Leuk is te vermelden  dat ons tijdschrift Open Deur (later samengevoegd met De goede tijding) al van eerdere datum is. Het tijdschrift Open Deur is dus ook oudste, nog bestaande uitgave uit de vooroorlogse periode. 

Je ziet dus dat onze uitgeverij van nu een geheel eigen geschiedenis heeft die nog zo hier en daar herkenbaar is.

Wat is het meest opvallende verschil met de 0-jarige en de 75-jarige?
We zijn  vandaag een brede, toekomstgerichte, professionele uitgeverij die binnen een zakelijk kader functioneert en vooral vraaggericht uitgeeft en niet (meer) aanbodgericht. De samenleving is ook niet meer te vergelijken met die van de jaren direct na de oorlog. Boekencentrum is bijvoorbeeld voorloper in ons segment met e-books.

Wat is er in de uitgeverij onveranderd gebleven binnen die 75 jaar?
Kortweg: Boekencentrum Uitgevers gelooft in de blijvende betekenis van bijbel en christendom.

Kun je datgene dan ook de kern van de uitgeverij noemen?
Inderdaad. Deze opvatting is dan ook onderdeel van onze missie.

Er is in de kerk en de samenleving ook veel veranderd. Wat is de invloed daarvan op Boekencentrum?
Zelf maak ik maar voor een beperkte periode deel uit van die geschiedenis. Wat ik kenmerkend vind voor ons als ik zo terugkijk is het vermogen tot aanpassen. Van een mantel voor een tijdschrift tot een uitgeverij met een keur aan uitgaven. Van non-fictie tot fictie. Van papier tot digitaal. E-books en glossies. Maar ook de kerkelijke situatie is geheel anders. In relatie tot de samenleving, maar ook binnen de kerken en geloofsgemeenschappen. Van groep (gemeente) naar individu, met een verwachtingspatroon dat permanent veranderd. En tot heden zijn we steeds erin geslaagd aanpassing bij die veranderde markten te vinden.  Markten die kleiner zijn en ook minder duurzaam.

En hoe gaat het met de leescultuur?
Als je leesgedrag uitsluitend koppelt aan papieren dragers, dan gaat dan behoorlijk achteruit, Maar als het medium open laat, wordt er nog steeds een stevig beroep op onze ogen gedaan en willen we dat. Eigenlijk is ons probleem minder de verandering van de leescultuur, maar meer het nog steeds niet hebben van een goed alternatief verdienmodel. Dat zeg ik wel een beetje erg abstract, maar daar komt het in de kern wel op neer. Praktisch gesproken zien je oplages dalen en markten kleiner worden.

Hoe lang ben je zelf aan Boekencentrum verbonden?
In april 1988 ben ik bij Boekencentrum gekomen, eerst als adjunct-directeur en sinds 1990 directeur. In de loop van de jaren is Meinema erbij gekomen. Hebben we de Horstink en Publivorm geïncorpereerd, is Uitgeverij Mozaïek ontwikkeld en zijn we gegroeid tot wie wij nu zijn. Met het accent op wij, want wij zijn een zo plat mogelijke organisatie met zoveel mogelijk ruimte voor eigen inbreng en creativiteit.

Wat is je persoonlijke gedrevenheid voor je werk in de uitgeverij?
Ik heb een wat bijzonder carrierepatroon mag je wel zeggen. Ik begonnen bij een accountantsmaatschap, daarna 10 jaar dagonderwijs (economie) en nog naast mijn eerste jaren bij Boekencentrum parttime docent sociologie CHE (GPW-opleiding) en toen de uitgeverij. Ik geniet nog steeds van de combinatie werk en belangstelling voor theologie, van een soort ondernemerschap met ruimte voor inhoud. Mijn voorganger, de onlangs overleden heer Hardie Bothof, ben ik nog steeds dankbaar voor de moed mij destijds te benoemen. Ik vind ook dat je meer moet doen dan je werk en zo heb ik ook 10 jaar mijn bijdrage mogen geven aan BCB en haar voorganger CLK. Ik ben met vreugde nu bijvoorbeeld bestuurslid bij de Gereformeerde Zendinsgbond (GZB).

Ik kan niet van je vragen je visie voor de komende 75 jaar te geven. Maar misschien is vijf of tien jaar beter haalbaar?
Ik beleef de huidige periode als de moeilijkste tot nu toe. Ik vermoed dat de conjuncturele situatie niet zonder structurele gevolgen zal blijven. Die waren al in beginsel aanwezig (denk aan de kanaaldiscussie en internet, denk aan toch de houdbaarheid van de vaste boekenprijs, denk aan nieuwe uitgeefvormen), maar die komen versterkt doorzetten. Komt de status van het boek ongeschonden door de crisis? Toch hebben wij concrete beleidsplannen die gebaseerd zijn op voortzetting, verbetering en vernieuwing omdat wij nog steeds ideeen hebben en nog steeds nieuwe behoeften signaleren. Ook zijn we partner in het project Nieuwe Liedboek (samen met Jongbloed en Kok).

En het eerstvolgende concrete plan dat we van jullie kunnen verwachten?
Per 1 januari 2011 verwerven wij Uitgeverij Klement in eigendom. Wij deden voor dit filosofiefonds reeds de verkoop en distributie, maar over twee jaar wenst de heer Edo Klement te stoppen en daarom nemen wij nu dit fonds over. Edo treedt twee jaar bij ons in dienst en samen zullen wij groei en uitbouw mogelijk maken. Voor ons ligt het belang vooral in een voortgaande binding met de algemene markt.

Daarnaast gaan we steeds meer werken vanuit concepten. Een boek alleen is maar alleen. Het moet ergens in passen. Ik zou zeggen: blijf ons volgen en laat je verrassen.

Kerngegevens Boekencentrum Uitgevers:
Uitgaven: boeken, E-books, apps, bijbels, liedbundels, CDA,  tijdschriften.

Imprints: Uitgeverij Boekencentrum, Uitgeverij Meinema, Uitgeverij Mozaïek, Jes!, Uitgeverij Klement (per 1/1/2011).
Aantal lopende titels in assortiment: ca. 1.500
Aantal tijdschriften: 13 waarvan 7 in eigendom
Aantal medewerkers: 30, omgerekend naar FTE’s : 24
Vestigingsplaats: Zoetermeer
Opgericht : 1935

Nico de Waal is algemeen uitgever van Boekencentrum Uitgevers. Dit interview is afgenomen in het kader van het 75-jarig jubileum van Boekencentrum en is eerder afgedrukt in Note, magazine voor het christelijke boeken- en muziekvak.